خلاصهای جامع از استاندارد حسابرسی 300 و برنامهریزی مالی
استاندارد حسابرسی 300: برنامهریزی حسابرسی صورتهای مالی
کلیات و دامنه کاربرد
استاندارد حسابرسی 300 به مسئولیت حسابرس در زمینه برنامهریزی حسابرسی صورتهای مالی میپردازد و اساساً برای حسابرسیهای بعدی (پس از حسابرسی نخستین) تدوین شده است. ملاحظات خاص حسابرسی نخستین نیز جداگانه مطرح شده است.
نقش و زمانبندی برنامهریزی
برنامهریزی حسابرسی مستلزم تدوین طرح کلی حسابرسی و برنامه حسابرسی است. مزایای اصلی برنامهریزی مناسب عبارتند از:
- توجه به جنبههای مهم حسابرسی
- تشخیص و حل بهموقع مشکلات بالقوه
- سازماندهی و مدیریت اثربخش و کارآمد کار حسابرسی
- انتخاب اعضای تیم حسابرسی با صلاحیت و توانمندی لازم
- تسهیل هدایت، سرپرستی و بررسی کار اعضای تیم
- هماهنگی کار حسابرسان بخشها و کارشناسان در صورت لزوم
ماهیت و دامنه فعالیتهای برنامهریزی بسته به اندازه و پیچیدگی واحد تجاری و میزان شناخت تیم حسابرسی متغیر است. برنامهریزی یک فرایند مستمر است که از پایان کار حسابرسی قبلی یا همزمان با آن آغاز و تا پایان حسابرسی جاری ادامه مییابد.
تاریخ اجرا
این استاندارد برای حسابرسی صورتهای مالی دورههایی که از اول فروردین 1392 و پس از آن شروع میشود، لازمالاجراست.
هدف
هدف حسابرس از برنامهریزی، انجام اثربخش کار حسابرسی است.
الزامات برنامهریزی حسابرسی
مشارکت اعضای اصلی تیم حسابرسی
مدیرمسئول کار و سایر اعضای اصلی تیم باید در برنامهریزی و بحثهای تیم، نقش فعال داشته باشند تا اثربخشی و کارایی فرایند برنامهریزی افزایش یابد.
فعالیتهای مقدماتی
حسابرس در شروع کار باید:
- روشهای الزامی طبق استاندارد 220 در خصوص تداوم کار و رابطه با صاحبکار را اجرا کند.
- بررسی رعایت الزامات اخلاقی از جمله استقلال طبق استاندارد 220 را انجام دهد.
- کسب شناخت از شرایط کار حسابرسی طبق استاندارد 210 را انجام دهد.
این فعالیتها به تشخیص و ارزیابی رویدادها یا شرایطی که ممکن است بر برنامهریزی و اجرای کار اثر نامطلوب داشته باشند کمک میکند.
فعالیتهای برنامهریزی
تدوین طرح کلی حسابرسی:
- مشخص کردن دامنه رسیدگی و زمانبندی اجرا
- تعیین اهداف گزارشگری و اطلاعرسانی مورد نیاز
- در نظر گرفتن عوامل مهم برای هدایت کار تیم حسابرسی
- استفاده از نتایج فعالیتهای مقدماتی و شناخت سایر خدمات حرفهای مرتبط
- تعیین ماهیت، زمانبندی و منابع مورد نیاز برای انجام کار
تدوین برنامه حسابرسی:
- شامل ماهیت، زمانبندی و میزان روشهای ارزیابی خطر (استاندارد 315)
- شامل روشهای حسابرسی لازم در سطح ادعاها (استاندارد 330)
- شامل سایر روشهای حسابرسی ضروری بر اساس استانداردهای حسابرسی
برنامه کلی و برنامه حسابرسی باید در طول انجام کار حسب ضرورت بهروزرسانی شوند. همچنین ماهیت، زمانبندی و میزان هدایت، سرپرستی و بررسی کار اعضای تیم نیز در مرحله برنامهریزی مشخص میشود.
مستندسازی
حسابرس باید موارد زیر را مستند کند:
- طرح کلی حسابرسی
- برنامه حسابرسی
- هرگونه تغییر بااهمیت در طرح کلی یا برنامه حسابرسی و دلایل این تغییرات
ملاحظات خاص در حسابرسی نخستین
قبل از شروع حسابرسی نخستین، حسابرس باید:
- روشهای الزامی استاندارد 220 در خصوص پذیرش کار و رابطه با صاحبکار را اجرا کند.
- در صورت تغییر حسابرس، مکاتبه با حسابرس قبلی طبق آیین رفتار حرفهای انجام شود.
توضیحات کاربردی
ماهیت و دامنه فعالیتهای برنامهریزی
فعالیتهای برنامهریزی بسته به اندازه و پیچیدگی واحد تجاری، شناخت تیم و شرایط متغیر است. این فرایند مستمر است و معمولاً پس از پایان حسابرسی قبلی یا همزمان با آن آغاز میشود و تا پایان کار جاری ادامه دارد.
برخی فعالیتها مانند بکارگیری روشهای تحلیلی برای ارزیابی خطر، تعیین سطح اهمیت، استفاده از خدمات کارشناسان و اجرای روشهای ارزیابی خطر باید قبل از اجرای سایر روشهای حسابرسی تکمیل شوند.
تعامل با مدیریت واحد تجاری
ممکن است برای تسهیل اجرای کار، بخشهایی از برنامهریزی با مدیریت واحد تجاری مطرح شود؛ اما مسئولیت نهایی تدوین طرح کلی و برنامه حسابرسی بر عهده حسابرس است و باید مراقب بود که اثربخشی حسابرسی کاهش نیابد.
مشارکت اعضای تیم حسابرسی
مشارکت فعال مدیرمسئول و اعضای اصلی تیم از طریق بهکارگیری تجربه و بینش، اثربخشی و کارایی فرایند برنامهریزی را افزایش میدهد.
فعالیتهای مقدماتی و اهمیت آنها
اجرای فعالیتهای مقدماتی در شروع کار به تشخیص و ارزیابی رویدادها و شرایطی که ممکن است بر برنامهریزی و اجرای کار تأثیر منفی بگذارد کمک میکند. این فعالیتها همچنین تضمینکننده حفظ استقلال، رفع نگرانیهای مربوط به درستکاری مدیران و اجتناب از سوءتفاهم با صاحبکار هستند.
در طول حسابرسی، در صورت رخداد شرایط جدید یا تغییر شرایط، ادامه همکاری و رعایت الزامات اخلاقی مانند استقلال مورد بازنگری قرار میگیرد.
تدوین طرح کلی حسابرسی
تدوین طرح کلی حسابرسی با تکمیل روشهای ارزیابی خطر به تعیین موارد زیر کمک میکند:
- تخصیص منابع لازم برای حوزههای خاص حسابرسی، مانند استفاده از اعضای با تجربه یا کارشناسان
- تعیین مقدار و زمان استفاده از منابع
- چگونگی مدیریت، هدایت و سرپرستی منابع و جلسات تیم حسابرسی
طرح کلی حسابرسی و برنامه تفصیلی حسابرسی دو فرایند وابسته به هم هستند که تغییر در یکی ممکن است به تغییر در دیگری منجر شود.
ملاحظات در حسابرسی واحدهای تجاری کوچک
در واحدهای تجاری کوچک معمولاً تیم حسابرسی کوچک یا حتی یک نفر (مدیر مسئول) است. هماهنگی و ارتباط بین اعضا سادهتر است و تدوین طرح کلی حسابرسی پیچیدگی و زمانبر بودن کمتری دارد. گاهی یک یادداشت کوتاه بهعنوان طرح کلی حسابرسی کافی است.
برنامه حسابرسی
برنامه حسابرسی، تفصیلیتر از طرح کلی است و شامل ماهیت، زمانبندی و میزان روشهای ارزیابی خطر و روشهای حسابرسی لازم در سطح ادعاها میباشد. این برنامه طی انجام حسابرسی و بر اساس نتایج روشهای ارزیابی خطر بهروزرسانی میشود.
تغییرات در برنامهریزی در جریان انجام حسابرسی
رویدادهای غیرمنتظره، تغییر شرایط یا شواهد جدید ممکن است نیاز به تعدیل طرح کلی و برنامه حسابرسی و همچنین روشهای حسابرسی داشته باشد. این تغییرات بر پایه ارزیابی مجدد خطرها و اطلاعات جدید اتخاذ میشود.
هدایت، سرپرستی و بررسی کار اعضای تیم
ماهیت، زمانبندی و میزان هدایت و سرپرستی اعضای تیم به عوامل متعددی از جمله اندازه و پیچیدگی واحد تجاری، حوزه کار حسابرسی، خطرهای ارزیابی شده، و توانایی اعضای تیم بستگی دارد. استاندارد 220 رهنمودهای بیشتری در این زمینه ارائه میدهد.
در حسابرسیهایی که توسط یک نفر انجام میشود، مسائل هدایت و سرپرستی مطرح نیست ولی ممکن است برای موضوعات پیچیده مشاوره با حسابرسان مجرب توصیه شود.
مستندسازی
مستندسازی طرح کلی و برنامه حسابرسی سابقهای از تصمیمات مهم در برنامهریزی است که برای اطلاعرسانی به تیم و بررسیهای بعدی ضروری میباشد. این مستندسازی شامل موارد زیر است:
- تصمیمات مهم درخصوص دامنه، زمانبندی و نحوه انجام کار حسابرسی
- ماهیت، زمانبندی و میزان روشهای برنامهریزی شده
- سابقه تغییرات مهم و دلایل آنها
در واحدهای تجاری کوچک، یک یادداشت خلاصه و برنامهها یا چکلیستهای استاندارد تعدیل شده ممکن است برای برنامهریزی کافی باشد.
ملاحظات خاص در حسابرسی نخستین
هدف برنامهریزی در حسابرسی نخستین و بعدی مشابه است اما حسابرس در حسابرسی نخستین به دلیل نداشتن تجربه قبلی با واحد تجاری، ممکن است نیاز به گسترش فعالیتهای برنامهریزی داشته باشد. این موارد شامل:
- ارتباط با حسابرس قبلی (مگر موارد منع قانونی)
- بررسی موضوعات مهم مطرح شده با مدیران اجرایی و اطلاعرسانی به ارکان راهبری
- روشهای لازم برای کسب شواهد حسابرسی کافی درباره ماندههای اول دوره
- رعایت الزامات سیستم کنترل کیفیت مؤسسه حسابرسی مانند بررسی طرح کلی پیش از اجرای روشهای مهم
پیوست: ملاحظات مربوط به تدوین طرح کلی حسابرسی
در پیوست این استاندارد، نمونههایی از موضوعاتی که باید در تدوین طرح کلی حسابرسی مدنظر قرار گیرد، ارائه شده است. این موضوعات طیف گستردهای از موارد مربوط به بیشتر حسابرسیها را پوشش میدهند و شامل موارد زیر هستند:
| موضوع | شرح |
|---|---|
| ویژگیهای کار حسابرسی |
|
| اهداف گزارشگری، زمانبندی و اطلاعرسانی |
|
| عوامل مهم، فعالیتهای مقدماتی و آگاهی کسب شده |
|
| ماهیت، زمانبندی و میزان منابع |
|