خلاصه‌ای جامع از استاندارد حسابرسی 580 و تأییدیه کتبی مدیران

استاندارد حسابرسی 580: تأییدیه کتبی مدیران

کلیات و دامنه کاربرد

استاندارد حسابرسی 580، مسئولیت حسابرس را در خصوص کسب تأییدیه کتبی از مدیران اجرایی و در صورت لزوم، ارکان راهبری، تنظیم می‌کند. این استاندارد باید همراه با استاندارد 200 (اهداف کلی حسابرس مستقل و انجام حسابرسی طبق استانداردها) مطالعه شود.

در پیوست 1 فهرستی از استانداردهای دیگر که الزامات خاصی درباره تأییدیه کتبی مدیران دارند، ارائه شده است ولی این فهرست کاربرد این استاندارد را محدود نمی‌کند.

تأییدیه کتبی مدیران به عنوان شواهد حسابرسی

تمام اطلاعاتی که حسابرس برای رسیدن به نتیجه‌گیری‌های خود استفاده می‌کند، به عنوان شواهد حسابرسی محسوب می‌شوند. تأییدیه کتبی مدیران، اطلاعات ضروری است که حسابرس در حسابرسی صورت‌های مالی لازم می‌داند و جزو شواهد حسابرسی به شمار می‌رود.

با این حال، تأییدیه کتبی تنها کافی نیست و به تنهایی شواهد حسابرسی مناسب را فراهم نمی‌کند. همچنین وجود تأییدیه کتبی قابل اتکا بر ماهیت و میزان سایر شواهد حسابرسی تأثیر نمی‌گذارد.

تاریخ اجرا

این استاندارد برای حسابرسی صورت‌های مالی دوره‌های مالی شروع‌شده از فروردین 1396 به بعد لازم‌الاجرا است.

اهداف استاندارد

• کسب تأییدیه کتبی از مدیران اجرایی و ارکان راهبری مبنی بر ایفای مسئولیت‌های خود در تهیه صورت‌های مالی و صحت اطلاعات ارائه‌شده به حسابرس.
• تکمیل سایر شواهد حسابرسی مرتبط با صورت‌های مالی یا ادعاهای خاص از طریق تأییدیه کتبی مدیران در موارد ضروری یا الزامی.
• واکنش مناسب نسبت به تأییدیه‌های کتبی ارائه‌شده یا امتناع از ارائه آن‌ها.

تعاریف کلیدی

الزامات اصلی

مدیران اجرایی که تأییدیه کتبی از آن‌ها درخواست می‌شود

حسابرس باید از مدیران اجرایی که مسئولیت‌های مشخصی در قبال صورت‌های مالی دارند و نسبت به موضوعات مورد نظر آگاه هستند، تأییدیه کتبی دریافت کند.

تأییدیه کتبی مرتبط با مسئولیت‌های مدیران اجرایی

• تهیه صورت‌های مالی: مدیران باید تأیید کنند که مسئولیت‌های خود را در تهیه صورت‌های مالی طبق چارچوب گزارشگری مالی مربوط انجام داده‌اند و در صورت لزوم، مطابق قرارداد حسابرسی عمل شده است.
• اطلاعات ارائه‌شده و کامل بودن معاملات و رویدادها: مدیران باید تأیید کنند که تمام اطلاعات مربوط در اختیار حسابرس قرار گرفته و تمام معاملات و رویدادها ثبت و در صورت‌های مالی منعکس شده‌اند.
• تشریح مسئولیت‌ها: مسئولیت‌های مدیران اجرایی باید در تأییدیه کتبی به گونه‌ای تشریح شود که در قرارداد حسابرسی ذکر شده است.

سایر تأییدیه‌های کتبی

در صورت لزوم یا طبق سایر استانداردها، حسابرس ممکن است درخواست تأییدیه‌های کتبی اضافی برای پشتیبانی از سایر شواهد حسابرسی یا ادعاهای مندرج در صورت‌های مالی کند.

تاریخ و دوره‌های تحت پوشش تأییدیه‌های کتبی

• تاریخ تأییدیه باید تا حد امکان نزدیک به تاریخ گزارش حسابرس باشد، اما نباید پس از آن باشد.
• تأییدیه باید تمام صورت‌های مالی و دوره‌های مالی اشاره‌شده در گزارش حسابرس را شامل شود.

شکل تأییدیه کتبی مدیران

تأییدیه کتبی باید خطاب به حسابرس باشد. نمونه‌ای از تأییدیه کتبی در پیوست 2 ارائه شده است.

تردید نسبت به قابلیت اتکای تأییدیه‌های کتبی ارائه‌شده و پاسخ به عدم ارائه تأییدیه‌های کتبی

تردید نسبت به قابلیت اتکا

• اگر حسابرس نگرانی درباره صلاحیت، درستکاری، ارزش‌های اخلاقی یا جدیت مدیران اجرایی داشته باشد، باید اثر این نگرانی‌ها بر قابلیت اتکای تأییدیه‌های کتبی و شواهد حسابرسی را بررسی کند.
• در صورت تناقض بین تأییدیه کتبی و سایر شواهد حسابرسی، حسابرس باید روش‌های مناسب را اجرا و در صورت عدم حل موضوع، مجدداً ارزیابی خود را انجام دهد.
• اگر تأییدیه کتبی قابل اتکا نباشد، حسابرس باید اقدامات لازم، از جمله تأثیر آن بر اظهارنظر حسابرس را طبق استاندارد 705 انجام دهد.

عدم ارائه تأییدیه کتبی درخواست‌شده

• اگر مدیران اجرایی تأییدیه کتبی در مورد موضوعات درخواست‌شده ارائه نکنند، حسابرس باید با آن‌ها مذاکره کند، درستکاری آن‌ها را مجدداً ارزیابی کند و اثر آن بر شواهد حسابرسی و اظهارنظر خود را بررسی نماید.
• اقدامات لازم طبق استاندارد 705 در این شرایط باید انجام شود.

اقدامات در صورت عدم اتکای تأییدیه‌های کتبی و ارائه نشدن آن‌ها

طبق استاندارد 705، در صورت تردید کافی نسبت به درستکاری مدیران یا عدم ارائه تأییدیه‌های کتبی مقرر، حسابرس باید نسبت به صورت‌های مالی عدم اظهارنظر ارائه کند.

توضیحات کاربردی

تأییدیه کتبی مدیران به عنوان شواهد حسابرسی

تأییدیه کتبی منبع مهمی از شواهد حسابرسی است. اگر مدیران اجرایی تأییدیه را جرح و تعدیل یا ارائه نکنند، ممکن است حسابرس به وجود موضوعات عمده هشدار یابد. درخواست تأییدیه به صورت کتبی باعث افزایش کیفیت آن می‌شود.

مدیران اجرایی که تأییدیه کتبی از آن‌ها درخواست می‌شود

• تأییدیه کتبی از اشخاص مسئول تهیه صورت‌های مالی درخواست می‌شود که ممکن است بسته به ساختار راهبری و قوانین متفاوت باشند.
• انتظار می‌رود مدیران اجرایی اطلاعات کافی درباره فرآیند تهیه صورت‌های مالی و ادعاهای مطرح‌شده داشته باشند، اما ممکن است برای تهیه تأییدیه از سایر افراد متخصص در سازمان پرس‌وجو کنند.
• حسابرس ممکن است از مدیران بخواهد که در تأییدیه اظهار نمایند که پرس‌وجوهای لازم برای تهیه تأییدیه را انجام داده‌اند.

تأییدیه کتبی مرتبط با مسئولیت‌های مدیران اجرایی

• بدون دریافت تأییدیه کتبی، شواهد حسابرسی درباره انجام مسئولیت‌ها توسط مدیران کافی نیست.
• تأییدیه‌های کتبی باید به گونه‌ای باشند که اطلاع و اذعان مدیران به مسئولیت‌ها را محقق سازند و در برخی شرایط ممکن است حسابرس از مدیران بخواهد دوباره تأییدیه دهند.
• در واحدهای بخش عمومی، ممکن است به دلیل گستردگی ضوابط، تعداد تأییدیه‌های کتبی بیشتری لازم باشد.

سایر تأییدیه‌های کتبی

• حسابرس ممکن است تأییدیه‌های کتبی بیشتری درباره موارد زیر درخواست کند:
  • انتخاب و کاربرد رویه‌های حسابداری مناسب
  • شناسايي، اندازه‌گیری، ارائه و افشای موضوعات مهم در چارچوب گزارشگری مالی
  • کنترل‌های داخلی و ضعف‌های آن‌ها
  • ادعاهای خاص مندرج در صورت‌های مالی، به ویژه درباره قضاوت‌ها و قصد مدیران اجرایی

اطلاع‌رسانی مبلغ آستانه به مدیران اجرایی

حسابرس ممکن است مبلغ آستانه‌ای برای تحریف‌های قابل‌توجه تعیین و به مدیران اطلاع دهد تا در تأییدیه‌های کتبی لحاظ شود.

تاریخ و دوره‌های تحت پوشش تأییدیه کتبی

• تأییدیه باید تا حد امکان نزدیک به تاریخ گزارش حسابرس باشد و تمامی دوره‌های مالی گزارش شده را پوشش دهد.
• اگر مدیران فعلی در همه دوره‌ها حضور نداشته‌اند، باز هم مسئولیت ارائه تأییدیه برای کل دوره‌ها بر عهده آن‌ها است.

اطلاع‌رسانی به ارکان راهبری واحد تجاری

طبق استاندارد 260، حسابرس باید ارکان راهبری را از درخواست تأییدیه کتبی از مدیران اجرایی مطلع کند.

تردید نسبت به قابلیت اتکای تأییدیه‌های کتبی ارائه شده

• وجود نگرانی درباره صلاحیت و درستکاری مدیران ممکن است منجر به ارزیابی مجدد خطر و بازنگری روش‌های حسابرسی شود.
• در موارد شدید، حسابرس ممکن است از ادامه حسابرسی کناره‌گیری کند مگر اصلاحات مناسبی انجام شود.
• تمام موضوعات عمده مربوط به صلاحیت و درستکاری مدیران باید مستند شود.

اقدامات حسابرس در صورت عدم اتکا یا عدم ارائه تأییدیه کتبی

• حسابرس نمی‌تواند تنها بر اساس سایر شواهد قضاوت کند که مدیران مسئولیت‌های خود را انجام داده‌اند.
• در صورت عدم اتکا یا عدم ارائه تأییدیه، آثار احتمالی محدود به اقلام خاص نیست و فراگیر است که موجب ارائه عدم اظهارنظر می‌شود.
• تعدیل در تأییدیه کتبی ممکن است بر اظهارنظر حسابرس تأثیر بگذارد و باید مورد توجه قرار گیرد.

پیوست 1: فهرست استانداردهای حاوی الزامات در خصوص تأییدیه کتبی مدیران

پیوست 2: نمونه تأییدیه کتبی مدیران

نمونه‌ای از تأییدیه کتبی مدیران جهت استفاده در حسابرسی صورت‌های مالی یک شرکت مطابق استانداردهای حسابداری و حسابرسی ارائه شده است. در این نمونه:

• مدیران اجرایی مسئولیت خود را در تهیه صورت‌های مالی طبق استانداردهای حسابداری تأیید می‌کنند.
• مفروضات عمده در برآوردهای حسابداری، روابط و معاملات با اشخاص وابسته، رویدادهای پس از تاریخ صورت‌های مالی و تحریف‌های اصلاح‌نشده بیان می‌شود.
• تمام اطلاعات و مستندات لازم در اختیار حسابرس قرار گرفته است.
• تمام معاملات ثبت و در صورت‌های مالی منعکس شده‌اند.
• افشای موارد مربوط به تقلب، عدم رعایت قوانین و مقررات، و اشخاص وابسته انجام شده است.
• اسامی و امضای مدیران اجرایی یا ارکان راهبری در پایان تأییدیه درج شده است.

متن نمونه تأییدیه کتبی مدیران:

«اینجانبان برحسب اطلاع و اعتقاد خود و بررسی‌هایی که به منظور ارائه آگاهانه این تأییدیه انجام شده است، موارد زیر را تأیید می‌کنیم: مسئولیت‌های خود را برای تهیه صورت‌های مالی طبق مفاد قرارداد حسابرسی انجام داده‌ایم؛ صورت‌های مالی طبق استانداردهای حسابداری به نحو مطلوب تهیه شده است؛ مفروضات عمده حسابداری معقول است؛ معاملات با اشخاص وابسته به درستی افشا شده‌اند؛ رویدادهای پس از تاریخ صورت‌های مالی به نحو مناسب اعمال شده‌اند؛ تحریف‌های اصلاح‌نشده به صورت فهرست پیوست ارائه شده است؛ تمام اطلاعات و مستندات در اختیار حسابرس قرار گرفته و تمام معاملات ثبت شده است؛ موارد مرتبط با تقلب، عدم رعایت قوانین و مقررات و اشخاص وابسته به طور کامل افشا شده است.»