خلاصهای جامع از استاندارد استفاده از کارشناس حسابرس
استاندارد حسابرسی در خصوص استفاده از کارشناس حسابرس
کلیات و دامنه کاربرد
این استاندارد مسئولیتهای حسابرس در استفاده از اشخاص حقیقی یا حقوقی متخصص خارج از حوزه حسابداری و حسابرسی برای کسب شواهد کافی و مناسب را تشریح میکند. موارد زیر در این استاندارد مطرح نیست:
- مشارکت اعضای تیم حسابرسی که تخصص حسابداری یا حسابرسی دارند (مطابق استاندارد 220)
- استفاده از کارشناسان واحد تجاری که توسط واحد تجاری برای تهیه صورتهای مالی به کار گرفته میشوند (مطابق استاندارد 500)
مسئولیت حسابرس در اظهارنظر
مسئولیت نهایی اظهارنظر حسابرسی بر عهده حسابرس است و استفاده از کار کارشناس حسابرس، مسئولیت حسابرس را کاهش نمیدهد. در صورتی که کار کارشناس کفایت کند، حسابرس میتواند یافتهها و نتیجهگیریهای متخصص را به عنوان شواهد حسابرسی مناسب بپذیرد.
تاریخ اجرا
این استاندارد برای حسابرسی صورتهای مالی دورههای مالی آغازشده از اول فروردین ۱۳۹۸ به بعد لازمالاجرا است.
اهداف استاندارد
- تصمیمگیری درباره ضرورت استفاده یا عدم استفاده از کارشناس حسابرس
- در صورت استفاده، ارزیابی کفایت کار کارشناس برای اهداف حسابرسی
تعاریف کلیدی
| اصطلاح | تعریف |
|---|---|
| کارشناس حسابرس | شخص حقیقی یا حقوقی متخصص در حوزهای غیر از حسابداری و حسابرسی که به منظور کمک به حسابرس برای کسب شواهد حسابرسی به کار گرفته میشود؛ ممکن است درونسازمانی یا برونسازمانی باشد. |
| تخصص | مهارتها، دانش و تجربه در حوزه خاصی. |
| کارشناس واحد تجاری | شخص حقیقی یا حقوقی متخصص غیرحسابداری که توسط واحد تجاری برای تهیه صورتهای مالی به کار گرفته میشود. |
الزامات استاندارد
تعیین نیاز به کارشناس حسابرس
حسابرس باید در صورت نیاز به تخصص در حوزهای غیر از حسابداری و حسابرسی برای کسب شواهد کافی، تصمیم به استفاده از کارشناس حسابرس بگیرد.
ماهیت، زمانبندی اجرا و میزان روشهای حسابرسی
این موارد بر اساس شرایط و با توجه به موارد زیر تعیین میشود:
- ماهیت موضوع تخصصی کارشناس
- خطرهای تحریف بااهمیت مرتبط با موضوع
- اهمیت کار کارشناس برای حسابرسی
- شناخت حسابرس از کار قبلی و تجربه با کارشناس
- رعایت سیاستها و کنترل کیفیت مؤسسه حسابرسی توسط کارشناس
صلاحیت، تواناییها و بیطرفی کارشناس حسابرس
حسابرس باید ارزیابی کند که آیا کارشناس دارای صلاحیت، توانایی و بیطرفی لازم است یا خیر. برای کارشناسان برونسازمانی، ارزیابی بیطرفی شامل پرسوجو درباره منافع و روابط آنها میشود.
کسب شناخت از حوزه تخصصی کارشناس حسابرس
حسابرس باید از حوزه تخصصی کارشناس شناخت کافی داشته باشد تا ماهیت، دامنه و اهداف کار آن را تعیین کند و کفایت کار را ارزیابی نماید.
توافق با کارشناس حسابرس
حسابرس باید در صورت لزوم، به طور کتبی درباره موضوعات زیر با کارشناس توافق کند:
- ماهیت، دامنه و اهداف کار کارشناس
- مسئولیتها و نقشهای حسابرس و کارشناس
- ماهیت، زمانبندی و نحوه ارتباط بین حسابرس و کارشناس
- الزامات رازداری کارشناس
ارزیابی کفایت کار کارشناس حسابرس
حسابرس باید موارد زیر را ارزیابی کند:
- مربوط و معقول بودن یافتهها و نتیجهگیریهای کارشناس و سازگاری آنها با سایر شواهد
- مربوط و معقول بودن روشها و مفروضات عمده استفاده شده توسط کارشناس
- مربوط، کامل و صحیح بودن دادههای مبنا که کارشناس استفاده میکند
اگر کار کارشناس کافی نباشد، حسابرس باید با کارشناس درباره انجام کار بیشتر توافق کند یا روشهای حسابرسی اضافی اجرا نماید.
اشاره به کار کارشناس حسابرس در گزارش حسابرس
- در اظهارنظر بدون تعدیل، اشاره به کار کارشناس نباید صورت گیرد مگر الزامات قانونی وجود داشته باشد. در این صورت، مسئولیت حسابرس تغییر نمیکند.
- در صورت اظهارنظر تعدیل شده، حسابرس میتواند به کار کارشناس اشاره کند ولی باید مسئولیت خود را در گزارش تأکید نماید.
توضیحات کاربردی
تعریف کارشناس حسابرس
تخصص کارشناس ممکن است در حوزههایی مانند:
- ارزشیابی ابزارهای مالی پیچیده، داراییهای نامشهود، ماشینآلات، ساختمان و امثال آن
- محاسبات اکچوئری مرتبط با بیمه و مزایای کارکنان
- برآورد ذخایر نفت و گاز
- ارزیابی بدهیهای زیست محیطی و مخارج پاکسازی
- تفسیر قراردادها و قوانین
- تحلیل مسائل مالیاتی پیچیده
در مواردی تمایز بین تخصص حسابداری و سایر حوزهها به قضاوت حرفهای حسابرس بستگی دارد.
تعیین نیاز به کارشناس حسابرس
کارشناس حسابرس ممکن است برای کمک در موارد زیر به کار رود:
- کسب شناخت از واحد تجاری و محیط آن
- تشخیص و ارزیابی خطرهای تحریف بااهمیت
- طراحی و اجرای روشهای حسابرسی برای مقابله با خطرها
- ارزیابی کفایت شواهد حسابرسی برای اظهارنظر
حسابرس باید توانایی تیم حسابرسی و کارشناس را برای انجام حسابرسی ارزیابی کند و در صورت لزوم، از کار کارشناس استفاده نماید. شناخت کافی از حوزه تخصصی کارشناس ممکن است از طریق تجربه، آموزش، یا مشورت با متخصصان دیگر کسب شود.
ماهیت، زمانبندی و روشهای حسابرسی
عوامل اثرگذار بر انتخاب روشها عبارتاند از:
- اهمیت و پیچیدگی موضوع کار کارشناس
- عدم آشنایی قبلی حسابرس با کارشناس
- نقش کارشناس در اجرای روشها
- تابعیت کارشناس درونسازمانی از سیاستها و کنترل کیفیت مؤسسه حسابرسی
کارشناسان درونسازمانی تحت کنترل کیفیت مؤسسه حسابرس هستند، اما کارشناسان برونسازمانی تابع این سیاستها نیستند، مگر الزام قانونی یا مقرراتی.
صلاحیت، تواناییها و بیطرفی کارشناس حسابرس
این سه عامل کلیدی در ارزیابی کفایت کار کارشناس حسابرس هستند:
- صلاحیت: سطح تخصص و آموزش کارشناس
- توانایی: قابلیت بهکارگیری تخصص در شرایط موجود
- بیطرفی: عدم وجود تضاد منافع، جانبداری یا فشارهای خارجی
ارزیابی این موارد با استفاده از منابعی مانند تجربه قبلی حسابرس، مذاکره با کارشناس، بررسی عضویتهای حرفهای و رعایت استانداردهای اخلاقی انجام میشود.
تهدیدهای مختلفی مانند منفعت شخصی، جانبداری، آشنایی و ارعاب ممکن است بیطرفی کارشناس را تهدید کنند و باید تدابیر ایمنی مناسب برای کاهش آنها اتخاذ شود.
کسب شناخت از حوزه تخصصی کارشناس حسابرس
- تعیین تخصصهای ویژه مرتبط با موضوع کار
- بررسی تبعیت کارشناس از استانداردهای حرفهای، قانونی و مقرراتی
- ارزیابی روشها و مفروضات مورد استفاده و پذیرش عمومی آنها
- شناخت منابع دادههای استفاده شده توسط کارشناس
توافق با کارشناس حسابرس
ماهیت، دامنه و اهداف کار کارشناس ممکن است تغییر کند و لازم است حسابرس و کارشناس درباره موارد زیر توافق داشته باشند:
- ماهیت، دامنه و اهداف کار
- مسئولیتها و نقشهای حسابرس و کارشناس
- نحوه ارتباط و زمانبندی کار
- الزامات رازداری
توافق معمولاً به صورت کتبی و در قالب قرارداد انجام میشود و میتواند شامل دسترسی به کاربرگها، روشهای اطلاعرسانی و نحوه گزارشدهی باشد.
ارزیابی کفایت کار کارشناس
حسابرس باید ارزیابی کند که یافتهها و نتایج کار کارشناس:
- مرتبط، معقول و سازگار با سایر شواهد حسابرسی باشند
- روشها و مفروضات استفاده شده معتبر و پذیرفته شده باشند
- دادههای مبنا دقیق، کامل و قابل اطمینان باشند
روشهای ارزیابی ممکن است شامل پرسوجو، بررسی گزارشها، مشاهده کار کارشناس، انجام روشهای تأییدکننده و مذاکره با سایر کارشناسان تخصصی باشد.
اقدامات در صورت کافی نبودن کار کارشناس
اگر حسابرس کفایت کار کارشناس را قبول نکند، باید با کارشناس برای انجام کار بیشتر توافق کند یا روشهای حسابرسی اضافی اتخاذ نماید. در غیر اینصورت امکان ارائه اظهارنظر تعدیلشده وجود دارد.
اشاره به کار کارشناس در گزارش حسابرس
- در اظهارنظر بدون تعدیل، اشاره به کارشناس مجاز نیست مگر الزام قانونی وجود داشته باشد.
- در اظهارنظر تعدیل شده، حسابرس میتواند به کار کارشناس اشاره کند ولی مسئولیت خود را کاهش نمیدهد.
پیوست: نکات قابل توجه در توافق بین حسابرس و کارشناس برونسازمانی
| موضوع | توضیحات |
|---|---|
| ماهیت، دامنه و اهداف کار | تعریف دقیق ماهیت، روشها، اهداف، استانداردهای فنی و دوره اجرای کار کارشناس برونسازمانی. |
| مسئولیتها و نقشها | تعیین مسئولیتها، نقشها، استانداردهای حسابداری و حسابرسی، و مجوز استفاده از گزارش کارشناس توسط حسابرس. |
| دسترسیها و مالکیت مستندات | دسترسی کارشناس به سوابق، کارکنان، و دسترسی حسابرس و کارشناس به کاربرگهای یکدیگر، و مالکیت کاربرگها. |
| اطلاعرسانی و گزارشدهی | نحوه، زمان و فرکانس گزارشدهی یافتهها، معرفی رابطها، و اطلاعرسانی سریع در موارد تأخیر یا محدودیتها. |
| رازداری | الزامات رازداری شامل آیین رفتار حرفهای، قوانین و مقررات، و هر الزام اضافی از طرف واحد تجاری. |
| صلاحیت و توانایی | تضمین دقت، مهارت و بهرهگیری کامل کارشناس از دانش مرتبط با کار حسابرسی. |
| محدودیتها و تعهدات | تعیین محدودیتهای رابطه کارشناس با گزارش حسابرس و تعهد به اطلاعرسانی درباره هرگونه تغییر یا تهدید بیطرفی. |