خلاصهای جامع از استاندارد حسابرسی 2410 و بررسی مالی میاندورهای
استاندارد حسابرسی 2410: بررسی اجمالی اطلاعات مالی میاندورهای
کلیات و هدف استاندارد
هدف اصلی استاندارد 2410 ارائه استانداردها و راهنماییهای حرفهای برای حسابرسی است که در آن حسابرس مسئول انجام بررسی اجمالی اطلاعات مالی میاندورهای است. این بررسی به معنای حسابرسی کامل نیست و صرفاً توسط حسابرس مستقل واحد تجاری انجام میشود.
تعریف اطلاعات مالی میاندورهای شامل صورتهای مالی کاملاً یا فشرده برای دورهای کوتاهتر از سال مالی کامل است که بر اساس استانداردهای حسابداری تهیه میشود.
حسابرسی و بررسی اجمالی تفاوت دارند: بررسی اجمالی برای کسب اطمینان معقول از عدم وجود تحریفهای بااهمیت طراحی نشده و بیشتر شامل پرسوجو و روشهای تحلیلی است.
اصول کلی بررسی اجمالی
- رعایت الزامات آیین رفتار حرفهای شامل استقلال، درستکاری، بیطرفی و رازداری.
- اجرای روشهای کنترل کیفیت متناسب با کار بررسی اجمالی؛ شامل مسئولیت مدیریت کار، پذیرش کار، تعیین تیم، انجام کار و نظارت.
- برنامهریزی و اجرای بررسی با نگرش تردید حرفهای و ارزیابی احتمال وجود شرایطی که ممکن است موجب تحریف بااهمیت شود.
هدف بررسی اجمالی اطلاعات مالی میاندورهای
هدف این بررسی بیان نتیجهگیری درباره این است که آیا اطلاعات مالی میاندورهای، از تمام جنبههای بااهمیت، مطابق استانداردهای حسابداری ارائه شده است یا خیر. این بررسی با هدف حسابرسی کامل تفاوت دارد و اطمینان معقول ایجاد نمیکند.
توافق درباره شرایط کار
- ضرورت توافق حسابرس و صاحبکار درباره هدف، دامنه، مسئولیتها، نوع گزارش و غیره.
- تدوین قرارداد که شامل مواردی مانند مسئولیت مدیریت، کنترلهای داخلی، تأییدیههای کتبی مدیریت، و شکل گزارش است.
- نمونه قرارداد در پیوست 1 استاندارد ارائه شده است.
روشهای بررسی اجمالی اطلاعات مالی میاندورهای
کسب شناخت از واحد تجاری و محیط آن
- حسابرسی که صورتهای مالی سالانه را انجام داده، شناخت کافی از واحد تجاری و کنترلهای داخلی دارد و این شناخت را در بررسی اجمالی بهروزرسانی میکند.
- حسابرسی که تازه انتخاب شده، باید شناخت لازم را کسب کند، از جمله پرسوجو از حسابرس قبلی و بررسی مستندات.
- مطالعه مستندات، صورتجلسات مجامع عمومی، بررسی خطرات شناخته شده و تغییرات احتمالی کنترلهای داخلی.
پرسوجو، روشهای تحلیلی و سایر روشها
- پرسوجو عمدتاً از مسئولین امور مالی و حسابداری درباره رویهها، تغییرات، معاملات جدید، تحریفها، شرایط غیرعادی، معاملات با اشخاص وابسته، دعاوی حقوقی، تقلب احتمالی، و رعایت قوانین و مقررات.
- اجرای روشهای تحلیلی مانند مقایسه اطلاعات مالی میاندورهای جاری با دورههای گذشته، بودجهها، اطلاعات غیرمالی، نسبتها، و شاخصهای صنعت.
- مطالعه صورتجلسات هیئتمدیره و مجامع عمومی برای شناسایی موضوعات مهم.
- امکان اجرای برخی روشها پیش یا همزمان با تهیه اطلاعات میاندورهای.
- در صورت مواجهه با دعاوی حقوقی مشکوک، تماس با وکیل حقوقی واحد تجاری در صورت نیاز.
- ردیابی اطلاعات مالی میاندورهای به سوابق حسابداری زیربنایی برای کسب شواهد لازم.
- پرسوجو درباره رویدادهای پس از تاریخ ترازنامه و تغییرات در ارزیابی تداوم فعالیت واحد تجاری.
ارزیابی تحریفها
- حسابرسی باید اهمیت تحریفهای اصلاح نشده را به تنهایی و مجموعاً ارزیابی کند.
- بررسی اجمالی برای کسب اطمینان معقول طراحی نشده اما ارزیابی اهمیت تحریفها ضروری است.
- قضاوت حرفهای درباره ماهیت، علت، مبلغ و اثر تحریفها بر دورههای میاندورهای و سالانه آتی باید اعمال شود.
- ممکن است آستانهای تعیین شود که تحریفهای کمتر از آن نیازی به جمعبندی نداشته باشند، اما باید ملاحظات کمی و کیفی مدنظر قرار گیرد.
تأییدیه مدیریت
- دریافت تأییدیه کتبی از مدیریت در مواردی از جمله مسئولیت کنترلهای داخلی، تهیه اطلاعات مالی میاندورهای مطابق استانداردهای حسابداری، تأیید اهمیت تحریفهای اصلاح نشده، افشای تقلبها، ارزیابی خطر تقلب، عدم رعایت قوانین و رویدادهای پس از تاریخ ترازنامه.
- نمونه تأییدیه مدیریت در پیوست 3 ارائه شده است.
مسئولیت حسابرس درباره اطلاعات همراه
- حسابرسی باید سایر اطلاعات همراه اطلاعات مالی میاندورهای را برای شناسایی مغایرتهای بااهمیت مطالعه کند.
- در صورت شناسایی مغایرت بااهمیت، ارزیابی ضرورت اصلاح اطلاعات مالی یا سایر اطلاعات همراه انجام میشود.
- اگر مدیریت از اصلاح خودداری کند، اقدامات مناسب از جمله درج بند اضافی در گزارش یا خودداری از صدور گزارش در نظر گرفته میشود.
- حسابرسی باید موضوع تحریف بااهمیت واقعیت را با مدیریت مطرح کند و در صورت لزوم اقدامات بیشتری مانند اطلاعرسانی به ارکان راهبری یا مشورت با مشاور حقوقی انجام دهد.
اطلاعرسانی
- حسابرسی باید در صورت لزوم، موارد نیازمند تعدیل اطلاعات مالی میاندورهای را به مدیریت اطلاع دهد.
- اگر مدیریت پاسخ مناسب ندهد، ارکان راهبری مطلع میشوند.
- در صورت برخورد با تقلب یا عدم رعایت قوانین، موضوع به مدیریت و در صورت لزوم به ارکان راهبری، مجمع عمومی و مراجع قانونی گزارش میشود.
- اطلاعرسانی ممکن است شفاهی یا کتبی باشد و در صورت شفاهی مستند شود.
گزارشگری ماهیت، میزان و نتایج بررسی اجمالی
| مورد | توضیح |
|---|---|
| عنوان مناسب | گزارش باید عنوان مناسبی داشته باشد. |
| مخاطب | طبق شرایط قرارداد مشخص میشود. |
| تصریح اطلاعات مالی میاندورهای | ذکر عنوان صورتهای مالی، تاریخ و دوره پوشش داده شده. |
| مسئولیت مدیریت | مسئولیت تهیه و ارائه اطلاعات مالی میاندورهای بر عهده مدیریت است. |
| مسئولیت حسابرس | نتیجهگیری بر اساس بررسی اجمالی انجام شده است. |
| توضیح دامنه بررسی اجمالی | شامل پرسوجو و روشهای تحلیلی است که دامنه آن محدودتر از حسابرسی است و اظهارنظر حسابرسی ارائه نمیشود. |
| نتیجهگیری | بیان اینکه حسابرس به مواردی دال بر عدم ارائه مطلوب اطلاعات مالی برخورد نکرده است یا خیر. |
| تاریخ و امضا | تاریخ گزارش و امضای حسابرس در گزارش درج میشود. |
نمونه گزارش تعدیل نشده در پیوست 4 موجود است.
انحراف از استانداردهای حسابداری
- در صورت شناسایی انحراف بااهمیت، حسابرس باید گزارش را تعدیل کند (مشروط یا مردود).
- گزارش مشروط شامل توضیح ماهیت انحراف و آثار آن است (نمونه در پیوست 5).
- اگر انحراف بااهمیت و فراگیر باشد و گزارش مشروط کافی نباشد، گزارش مردود ارائه میشود (نمونه در پیوست 7).
محدودیت در دامنه بررسی اجمالی
- محدودیت در دامنه معمولاً مانع تکمیل بررسی اجمالی میشود.
- حسابرس باید دلایل محدودیت را به مدیریت و ارکان راهبری گزارش کند و درباره صدور گزارش تصمیمگیری نماید.
- اگر محدودیت توسط مدیریت تحمیل شود، حسابرس کار را نمیپذیرد یا در صورت ایجاد محدودیت پس از پذیرش، درخواست رفع آن را دارد.
- در صورت عدم رفع محدودیت، حسابرس عدم امکان تکمیل بررسی و دلایل آن را گزارش میکند.
- محدودیتهای ناشی از شرایط غیر از مدیریت نیز معمولاً باعث عدم تکمیل بررسی میشود.
- نمونه گزارش با نتیجهگیری مشروط به دلیل محدودیت در پیوست 6 موجود است.
تداوم فعالیت و ابهامهای عمده
- در صورت وجود ابهام مهم در تداوم فعالیت واحد تجاری، حسابرس میتواند بند تأکید بر مطلب خاص به گزارش اضافه کند.
- اگر ابهام بهدرستی افشا شده باشد، گزارش با بند توضیحی تعدیل میشود.
- اگر افشای کافی نباشد، نتیجهگیری مشروط ارائه میشود.
- در موارد ابهام اساسی یا متعدد، حسابرس ممکن است اعلام عدم امکان نتیجهگیری کند.
- ابهامهای مهم غیر از تداوم فعالیت نیز میتواند منجر به تعدیل گزارش شود.
سایر ملاحظات
- مدیریت باید موافقت کند که گزارش بررسی اجمالی همراه با گزارشهای حاوی اطلاعات مالی میاندورهای منتشر شود.
- در صورت عدم همراهی گزارش توسط مدیریت، حسابرس باید نظر مشاور حقوقی را جویا شود و خطر کنارهگیری را مدنظر قرار دهد.
- اطلاعات مالی میاندورهای ممکن است شامل صورتهای مالی فشرده باشد که همه اطلاعات صورتهای مالی کامل را ندارد؛ در صورت عدم وجود یادداشت همراه، حسابرس اثر گمراهکننده بودن را ارزیابی میکند.
مستندسازی
- بررسی اجمالی باید به گونهای مستندسازی شود که حسابرس با تجربه بتواند ماهیت، زمانبندی، میزان پرسوجوها، روشهای تحلیلی، اطلاعات کسب شده و نحوه حل و فصل نکات عمده را درک کند.
تاریخ اجرای استاندارد
این استاندارد برای بررسی اجمالی اطلاعات مالی میاندورهای که دوره مالی آن از اول فروردین ۱۳۸۹ و پس از آن شروع میشود، لازمالاجرا است.
پیوستها
پیوست 1: نمونه قرارداد بررسی اجمالی اطلاعات مالی میاندورهای
- شامل تعهدات مؤسسه حسابرسی و واحد مورد بررسی، هدف و دامنه کار، مسئولیتها و حقالزحمه.
- تعهدات مؤسسه شامل اجرای استاندارد 2410، انجام پرسوجو و روشهای تحلیلی، و عدم ارائه اظهارنظر حسابرسی است.
- تعهدات واحد مورد بررسی شامل تهیه اطلاعات مالی میاندورهای تأیید شده، همکاری، ارائه اسناد و پرداخت به موقع حقالزحمه.
پیوست 2: روشهای تحلیلی قابل استفاده در بررسی اجمالی
- مقایسه اطلاعات مالی میاندورهای با دورههای پیشین، بودجهها، پیشبینیها، اطلاعات غیرمالی و واحدهای مشابه در صنعت.
- تحلیل نسبتها و شاخصها مانند نسبت هزینه به فروش، تغییرات فروش و حسابهای دریافتنی.
- بررسی اجزای اطلاعات مالی بر حسب دوره، خط تولید، محل جغرافیایی و ویژگیهای معامله.
پیوست 3: نمونه تأییدیه مدیریت
- تأییدیه کتبی مدیریت درباره مسئولیت تهیه و ارائه اطلاعات مالی میاندورهای، افشای کامل اسناد و صورتجلسات، عدم وجود تحریفهای بااهمیت، افشای موارد تقلب و ارزیابی خطرات.
- شامل تعهدات درباره ثبت معاملات با اشخاص وابسته، داراییها، بدهیها، ارزیابی ارزش منصفانه و رویدادهای پس از تاریخ ترازنامه.
پیوست 4: نمونه گزارش تعدیل نشده بررسی اجمالی
- شامل معرفی اطلاعات مالی میاندورهای مورد بررسی، مسئولیتهای مدیریت و حسابرس، دامنه بررسی اجمالی و نتیجهگیری عدم شناسایی عدم ارائه مطلوب.
پیوست 5: نمونه گزارش با نتیجهگیری مشروط به دلیل انحراف از استانداردهای حسابداری
- تشریح انحراف و تأثیرات آن بر اقلام مالی، با نتیجهگیری مشروط مبنی بر عدم برخورد با موارد دیگر عدم ارائه مطلوب.
پیوست 6: نمونه گزارش با نتیجهگیری مشروط به دلیل محدودیت در دامنه بررسی اجمالی
- توضیح محدودیت ناشی از از بین رفتن سوابق حسابها و احتمال تأثیر آن بر اطلاعات مالی، با نتیجهگیری مشروط مشابه.
پیوست 7: نمونه گزارش با نتیجهگیری مردود به دلیل انحراف از استانداردهای حسابداری
- بیان انحراف اساسی مانند استثنا کردن واحد فرعی مهم از تلفیق و تأثیرات گسترده آن، با نتیجهگیری مردود مبنی بر عدم ارائه مطلوب صورتهای مالی.