خلاصه استاندارد حسابداری شماره 17: داراییهای نامشهود
استاندارد حسابداری شماره 17، یکی از اصول کلیدی حسابداری است که به طور خاص به داراییهای نامشهود میپردازد. این استاندارد که در سال 1386 مورد تجدیدنظر قرار گرفته و مطابق با استانداردهای بینالمللی اصلاح شده است، برای شناسایی، اندازهگیری و افشای داراییهای نامشهود در صورتهای مالی بهکار میرود. در ادامه، جزئیات مهم این استاندارد را بررسی میکنیم.
1. تعریف داراییهای نامشهود
داراییهای نامشهود، منابعی غیرپولی و بدون ماهیت عینی هستند که کنترل آنها در اختیار یک واحد تجاری قرار دارد و میتوانند منافع اقتصادی آتی ایجاد کنند. این داراییها معمولاً به صورت حقوق مالکیت فکری یا امتیازات خاص در کسبوکار نمایان میشوند.
ویژگیهای دارایی نامشهود:
- غیرعینی بودن: این داراییها ماهیت فیزیکی ندارند، مانند نرمافزارهای رایانهای، حق اختراع، علائم تجاری و دانش فنی.
- قابلیت تشخیص: دارایی نامشهود باید جداشدنی یا از حقوق قانونی برخوردار باشد تا بتوان آن را شناسایی کرد.
- منافع اقتصادی آتی: این داراییها باید توانایی تولید درآمد یا کاهش هزینهها را داشته باشند.
2. دامنه کاربرد استاندارد
این استاندارد برای تمامی داراییهای نامشهود قابل استفاده است، اما شامل موارد زیر نمیشود:
- سرقفلی ناشی از ترکیب تجاری.
- امتیازات معادن و مخارج اکتشاف منابع طبیعی.
- داراییهای نامشهودی که برای فروش نگهداری میشوند.
- مخارج تبلیغات، آموزش یا راهاندازی واحد تجاری.
3. معیارهای شناسایی داراییهای نامشهود
یک قلم بهعنوان دارایی نامشهود شناسایی میشود اگر:
- تعریف دارایی نامشهود را احراز کند.
- منافع اقتصادی آتی آن محتمل باشد.
- بهای تمامشده آن بهصورت اتکاپذیر قابل اندازهگیری باشد.
جریان منافع اقتصادی آتی:
این منافع ممکن است شامل درآمد مستقیم، صرفهجویی در هزینهها یا سایر مزایای غیرمستقیم حاصل از دارایی باشد.
کنترل دارایی:
کنترل زمانی محقق میشود که واحد تجاری بتواند:
- از مزایای اقتصادی آتی بهرهبرداری کند.
- دیگران را از دستیابی به این منافع منع کند.
4. طبقهبندی عمر مفید داراییهای نامشهود
داراییهای نامشهود به دو دسته کلی تقسیم میشوند:
- داراییهای با عمر مفید معین:
- این داراییها مستهلک میشوند.
- هزینه استهلاک به روش خط مستقیم یا بر اساس الگوی مصرف اقتصادی محاسبه میشود.
- داراییهای با عمر مفید نامعین:
- این داراییها مستهلک نمیشوند اما باید به طور منظم از نظر کاهش ارزش بررسی شوند.
عوامل موثر بر عمر مفید:
- چرخه عمر محصول مرتبط.
- نابابی ناشی از تغییرات فناوری یا بازار.
- محدودیتهای قانونی و قراردادی.
5. روشهای اندازهگیری داراییهای نامشهود
الف) بهای تمامشده:
این روش شامل:
- بهای خرید دارایی.
- هزینههای مرتبط مستقیم مانند حقالزحمه و مخارج آمادهسازی.
ب) تجدید ارزیابی:
در صورتی که ارزش منصفانه دارایی بهصورت اتکاپذیر قابل اندازهگیری باشد، این روش قابل اجراست. ارزش منصفانه باید به طور منظم بازبینی شود.
نکته مهم:
برای بسیاری از داراییهای نامشهود مانند علائم تجاری یا حقوق مالکیت فکری، تعیین ارزش منصفانه دشوار است و معمولاً از روش بهای تمامشده استفاده میشود.
6. مخارج تحقیق و توسعه
مرحله تحقیق:
- مخارج تحقیق بهعنوان هزینه دوره شناسایی میشود.
- این شامل فعالیتهایی است که با هدف کسب دانش جدید انجام میشود.
مرحله توسعه:
- مخارج توسعه تنها زمانی بهعنوان دارایی شناسایی میشود که شواهد کافی برای امکانپذیری فنی، قصد تکمیل، وجود بازار و قابلیت اندازهگیری دقیق هزینهها وجود داشته باشد.
7. استهلاک و کاهش ارزش داراییهای نامشهود
- روش استهلاک باید الگوی مصرف اقتصادی دارایی را منعکس کند. در صورت نبود الگوی مشخص، روش خط مستقیم استفاده میشود.
- بررسی کاهش ارزش برای داراییهایی با عمر مفید نامعین یا داراییهایی که مستهلک نمیشوند، ضروری است.
8. افشا در صورتهای مالی
اطلاعات زیر باید در صورتهای مالی افشا شوند:
- طبقهبندی داراییهای نامشهود.
- روش استهلاک و عمر مفید.
- مبلغ دفتری، استهلاک انباشته و کاهش ارزش.
نتیجهگیری
استاندارد حسابداری شماره 17، چارچوبی دقیق برای شناسایی و مدیریت داراییهای نامشهود ارائه میدهد و با رعایت آن، شفافیت و دقت در گزارشگری مالی افزایش مییابد. این استاندارد به واحدهای تجاری کمک میکند تا ارزش داراییهای غیرملموس خود را بهدرستی محاسبه و افشا کنند.