مروری جامع بر استاندارد حسابداری شماره 12: افشای اطلاعات اشخاص وابسته (تجدید نظر شده 1386)
این مطلب به بررسی کامل استاندارد حسابداری شماره 12 که به موضوع افشای اطلاعات اشخاص وابسته میپردازد، میپردازد. در ادامه به مرور اجمالی مباحث کلیدی این استاندارد، از پیشگفتار و تغییرات اصلی گرفته تا اهداف، دامنه کاربرد، تعاریف، الزامات افشا، تاریخ اجرا، تطابق با استانداردهای بینالمللی و مبانی نتیجهگیری پرداخته شده است.
۱. پیشگفتار و تغییرات اصلی
این استاندارد در تاریخ 1386/04/30 در مجمع عمومی سازمان حسابرسی تصویب شده و جایگزین نسخه قبلی آن گردیده است. تغییرات اصلی در حوزههای دامنه کاربرد، تعاریف مرتبط با اشخاص وابسته و نحوه افشای اطلاعات، به ویژه در معاملات بین اشخاص وابسته و واحدهای تجاری، مورد توجه قرار گرفته است.
۲. هدف استاندارد
هدف اصلی این استاندارد تعیین الزامات افشا در صورتهای مالی واحدهای تجاری است تا استفادهکنندگان از این اطلاعات بتوانند تأثیر روابط با اشخاص وابسته بر وضعیت مالی، عملکرد و انعطافپذیری مالی را بهدرستی ارزیابی کنند. در واقع، افشا اطلاعات لازم جهت شناسایی تأثیرات ناشی از معاملات و مانده حسابهای بین اشخاص وابسته از اهمیت ویژهای برخوردار است.
۳. دامنه کاربرد
استاندارد حسابداری شماره 12 در موارد زیر اعمال میشود:
- تشخیص روابط و معاملات با اشخاص وابسته.
- تعیین مانده حسابهای بین واحد تجاری و اشخاص وابسته.
- افشای شرایط و مواردی که طبق الزامات، افشا ضروری است.
- اعمال در صورتهای مالی جداگانه و تلفیقی واحدهای تجاری، بهخصوص در گروههای دارای چندین سطح کنترل یا اشخاص وابسته.
نکته مهم، استثناهایی برای واحدهای تجاری تحت کنترل دولت وجود دارد؛ مگر آنکه اوراق سهام یا اوراق مشارکت آنها به عموم عرضه شده یا در جریان عرضه عمومی باشد.
۴. تعاریف کلیدی
استاندارد تعاریف دقیقی برای مفاهیم مرتبط ارائه میدهد که از جمله مهمترین آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- شخص وابسته: فرد یا نهادی که بهطور مستقیم یا غیرمستقیم کنترل یا نفوذ قابلتوجهی بر واحد تجاری دارد؛ شامل مواردی مانند اشخاص دارای کنترل مشترک، مدیران اصلی و خویشاوندان نزدیک.
- معامله با شخص وابسته: انتقال منابع، خدمات یا تعهدات بین اشخاص وابسته، بدون در نظر گرفتن مطالبه بهای معامله.
- کنترل: توانایی راهبری سیاستهای مالی و عملیاتی واحد تجاری بهمنظور کسب منافع اقتصادی از فعالیتهای آن.
۵. الزامات افشا
استاندارد الزامات مفصلی برای افشای اطلاعات در خصوص معاملات و مانده حسابهای بین اشخاص وابسته تعیین میکند:
- موارد افشا شامل:
- مبلغ معاملات و جزئیات مربوط به تسویه حسابها (مانند دوره تسویه، نرخ سود تضمینشده و تضمینهای ارائه یا دریافت شده).
- توضیحات مربوط به هزینههای مطالبات سوخت شده و مشکوکالوصول ناشی از این معاملات.
- افشای شرایط و تفاوتهای معاملات با اشخاص وابسته در مقایسه با معاملات واقعی یا عادی واحد تجاری، در صورتی که قابل اثبات باشد.
- چگونگی افشا:
- افشای مجموع مبالغ پرداختنی و دریافتنی به تفکیک طبقات مشخص، بهطوری که استفادهکنندگان از صورتهای مالی بتوانند تأثیر این روابط بر ارزیابیهای اقتصادی خود را در نظر بگیرند.
- در صورت معاملات میان واحدهای تجاری، حتی در صورت عدم انجام معامله، صرف وجود رابطه باید افشا گردد تا تأثیرات بالقوه بر تصمیمگیریهای اقتصادی شفاف شود.
این الزامات با هدف ارتقای شفافیت و ارائه اطلاعات دقیق در خصوص تأثیر روابط با اشخاص وابسته بر عملکرد مالی واحد تجاری تدوین شدهاند.
۶. تاریخ اجرا
با توجه به دستورالعملهای استاندارد، الزامات مذکور از دورههای مالی آغاز شده از تاریخ 1386/01/01 به بعد لازمالاجرا میباشد. این مورد تضمین میکند که تمام صورتهای مالی پس از این تاریخ مطابق با الزامات افشا اطلاعات اشخاص وابسته تنظیم شوند.
۷. تطابق با استانداردهای بینالمللی حسابداری
این استاندارد با مفاد استاندارد بینالمللی حسابداری شماره 24 (افشای اطلاعات اشخاص وابسته) تطابق دارد؛ به استثناء مواردی نظیر افشای حقوق و مزایای مدیران یا معاملات واحدهای تجاری تحت کنترل دولت (در صورت عدم عرضه عمومی اوراق آنها). این تطابق با استانداردهای بینالمللی موجب افزایش هماهنگی و یکنواختی در ارائه اطلاعات مالی در سطح بینالمللی میشود.
۸. پیوست: مبانی نتیجهگیری
در پیوست استاندارد، نکات و مبانی نتیجهگیری به صورت خلاصهای از بحثهای مطرح شده ارائه شده است. از جمله موارد مطرح:
- افشای حقوق و مزایای مدیران اصلی به دلیل تأثیر آن بر راهبرد تجاری.
- لزوم افشای معاملات بین واحدهای تجاری اصلی و فرعی جهت شفافسازی تأثیرات روابط اقتصادی.
- تأکید بر اهمیت افشا در جهت ارائه اطلاعات مفید برای استفادهکنندگان صورتهای مالی و کمک به ارزیابی دقیقتر وضعیت مالی واحد تجاری.
نتیجهگیری
استاندارد حسابداری شماره 12، با هدف شفافسازی و ارتقای اطلاعات مالی در رابطه با اشخاص وابسته تدوین شده است. از طریق تعیین دقیق اهداف، دامنه کاربرد و الزامات افشا، این استاندارد به کاربران صورتهای مالی کمک میکند تا تأثیر روابط اقتصادی و معاملات بین اشخاص وابسته بر عملکرد واحد تجاری را به درستی تشخیص دهند. تطابق با استانداردهای بینالمللی نیز موجب افزایش یکپارچگی و هماهنگی در گزارشگری مالی میشود.
این خلاصه جامع، تمامی مباحث کلیدی و موارد مهم استاندارد را پوشش داده و میتواند به عنوان یک مرجع آموزشی مفید در سایت مورد استفاده قرار گیرد.