خلاصه‌ای جامع از استاندارد حسابرسی 610 تجدید نظر شده

استاندارد حسابرسی 610 (تجدید نظر شده 1397)

کلیات و دامنه کاربرد

این استاندارد مسئولیت‌های حسابرس مستقل را در خصوص استفاده از کار واحد حسابرسی داخلی برای کسب شواهد حسابرسی و همچنین استفاده از کمک مستقیم حسابرسان داخلی تحت هدایت و نظارت حسابرس مستقل، تعیین می‌کند. این استاندارد در مواردی که واحد تجاری فاقد واحد حسابرسی داخلی است یا شرایطی که کار واحد حسابرسی داخلی مرتبط با حسابرسی نباشد، کاربرد ندارد. همچنین، حسابرس مستقل ملزم نیست حتماً از کار واحد حسابرسی داخلی استفاده کند و تصمیم در این زمینه در طرح کلی حسابرسی اتخاذ می‌شود.

ارتباط با استاندارد 315

استاندارد 315 به نحوه کسب شناخت حسابرس مستقل از واحد تجاری و محیط آن می‌پردازد و نقش واحد حسابرسی داخلی را در این شناخت برجسته می‌کند. به علاوه، در این استاندارد مشخص شده که حسابرس مستقل باید ارزیابی کند که آیا جایگاه سازمانی، بی‌طرفی و صلاحیت واحد حسابرسی داخلی به اندازه کافی است و آیا این واحد از رویکردی منظم و روشمند استفاده می‌کند تا بتوان از کار آن به عنوان بخشی از شواهد حسابرسی استفاده کرد.

مسئولیت حسابرس مستقل

• مسئولیت اظهارنظر تنها بر عهده حسابرس مستقل است و استفاده از کار حسابرسان داخلی، مسئولیت وی را کاهش نمی‌دهد.
• حسابرسان داخلی از نظر استانداردهای استقلال، مستقل محسوب نمی‌شوند، بنابراین حسابرس مستقل باید شرایط و الزامات استفاده از کار آن‌ها را رعایت کند.
• استاندارد چارچوبی فراهم می‌کند که حسابرس مستقل بتواند قضاوت‌های مناسبی در خصوص استفاده از کار واحد حسابرسی داخلی و کمک مستقیم حسابرسان داخلی داشته باشد و از استفاده بیش از حد یا غیرموجه جلوگیری شود.

تاریخ اجرا

این استاندارد برای حسابرسی صورت‌های مالی دوره‌های مالی شروع شده از فروردین 1397 به بعد لازم‌الاجرا است.

اهداف استاندارد

• تعیین امکان و میزان استفاده از کار واحد حسابرسی داخلی یا کمک مستقیم حسابرسان داخلی.
• ارزیابی کفایت کار واحد حسابرسی داخلی برای اهداف حسابرسی.
• هدایت، سرپرستی و بررسی مناسب کار حسابرسان داخلی در صورت استفاده از کمک مستقیم.

تعاریف کلیدی

الزامات استاندارد

تعیین امکان، حوزه‌ها و میزان استفاده از کار واحد حسابرسی داخلی

حسابرس مستقل باید موارد زیر را ارزیابی کند تا مشخص شود آیا می‌توان از کار واحد حسابرسی داخلی استفاده کرد:

• بی‌طرفی واحد حسابرسی داخلی: بررسی جایگاه سازمانی، سیاست‌ها و روش‌های مرتبط با حمایت از بی‌طرفی حسابرسان داخلی.
• صلاحیت واحد حسابرسی داخلی: ارزیابی دانش، مهارت و منابع کافی متناسب با اندازه و ماهیت واحد تجاری.
• رویکرد منظم و روشمند: بررسی وجود سیاست‌ها و روش‌های برنامه‌ریزی، اجرا، سرپرستی، بررسی و کنترل کیفیت.

اگر هر یک از شرایط زیر وجود داشته باشد، نباید از کار واحد حسابرسی داخلی استفاده کرد:

• پشتیبانی ناکافی از بی‌طرفی.
• عدم صلاحیت کافی.
• نبود رویکرد منظم و روشمند.

تعیین ماهیت و میزان کار قابل استفاده

در تعیین ماهیت و میزان استفاده از کار واحد حسابرسی داخلی، حسابرس مستقل باید موارد زیر را در نظر بگیرد:

• ماهیت و دامنه کار انجام شده یا برنامه‌ریزی شده توسط واحد حسابرسی داخلی و ارتباط آن با طرح کلی حسابرسی.
• نیاز به قضاوت حسابرس مستقل در برنامه‌ریزی، اجرا و ارزیابی کار.
• خطر تحریف بااهمیت، به ویژه خطرهای عمده مشخص شده.
• پشتیبانی جایگاه سازمانی و سیاست‌ها و روش‌های مرتبط با بی‌طرفی حسابرسان داخلی.
• صلاحیت واحد حسابرسی داخلی.

حسابرس مستقل باید قضاوت‌های عمده را خود انجام دهد و در مواردی که قضاوت و خطر تحریف بالا است، از کار واحد حسابرسی داخلی کمتر استفاده کند.

استفاده از کار واحد حسابرسی داخلی

• حسابرس مستقل باید با واحد حسابرسی داخلی برای هماهنگی فعالیت‌ها مذاکره کند و درباره میزان استفاده از کار آن توافق کند.
• گزارش‌های واحد حسابرسی داخلی باید مطالعه شود تا شناخت کافی از ماهیت، میزان روش‌های اجرا شده و یافته‌های آن حاصل شود.
• روش‌های حسابرسی کافی باید برای ارزیابی کفایت کار و شواهد حسابرسی کسب شده توسط واحد حسابرسی داخلی اجرا شود، از جمله:
• بررسی برنامه‌ریزی، اجرای کار، سرپرستی و مستندسازی.
• بررسی کفایت و مناسب بودن شواهد و نتایج کار.
• مقایسه نتایج با گزارش‌های تهیه شده.
• حسابرس مستقل باید ارزیابی کند که استفاده از کار واحد حسابرسی داخلی مانع از مشارکت کافی خود در حسابرسی نشده باشد.
• اطلاع‌رسانی به ارکان راهبری درباره برنامه‌ریزی استفاده از کار واحد حسابرسی داخلی طبق استاندارد 260 ضروری است.

تعیین امکان، حوزه‌ها و میزان استفاده از کمک مستقیم حسابرسان داخلی

حسابرس مستقل باید ارزیابی کند که آیا می‌تواند از کمک مستقیم حسابرسان داخلی استفاده کند یا خیر:

• بررسی تهدیدهای مربوط به بی‌طرفی حسابرسان داخلی از طریق پرسش و ارزیابی روابط و منافع احتمالی.
• ارزیابی صلاحیت حسابرسان داخلی برای کار مورد نظر.

در صورت وجود تهدیدهای عمده به بی‌طرفی یا عدم صلاحیت کافی، استفاده از کمک مستقیم حسابرسان داخلی ممنوع است.

تعیین ماهیت و میزان کار قابل واگذاری

• حسابرس مستقل باید ماهیت، زمانبندی اجرا، و میزان هدایت، سرپرستی و بررسی کار واگذار شده را تعیین کند بر اساس:
• نیاز به قضاوت در برنامه‌ریزی و اجرای روش‌ها و ارزیابی شواهد.
• خطر تحریف بااهمیت ارزیابی شده.
• ارزیابی بی‌طرفی و صلاحیت حسابرسان داخلی.
• روش‌هایی که نیازمند قضاوت‌های عمده یا مرتبط با تصمیمات مهم حسابرس مستقل هستند، نباید به کمک مستقیم واگذار شوند.
• اطلاع‌رسانی به ارکان راهبری درباره ماهیت و میزان استفاده از کمک مستقیم حسابرسان داخلی طبق استاندارد 260 ضروری است.
• حسابرس مستقل باید اطمینان حاصل کند که استفاده از کمک مستقیم حسابرسان داخلی مانع از مشارکت کافی خودش در حسابرسی نشود.

استفاده از کمک مستقیم حسابرسان داخلی

• دریافت موافقت مکتوب از اشخاص ذی‌صلاح واحد تجاری و حسابرسان داخلی در خصوص اجازه انجام کار و محرمانگی اطلاعات.
• هدایت، سرپرستی و بررسی کار حسابرسان داخلی توسط حسابرس مستقل طبق استاندارد 220.
• روش‌های بررسی باید شامل بازبینی شواهد پشتوانه کار ارجاع شده به حسابرسان داخلی باشد.
• حسابرسی مستقل باید نسبت به نشانه‌های نامناسب بودن ارزیابی‌ها هوشیار باشد و در صورت لزوم اقدامات اصلاحی انجام دهد.

مستندسازی

حسابرس مستقل باید مستندات زیر را نگهداری کند:

• ارزیابی جایگاه سازمانی، سیاست‌ها و روش‌های مرتبط با بی‌طرفی، صلاحیت و رویکرد منظم واحد حسابرسی داخلی.
• ماهیت، میزان کار استفاده شده و مبنای تصمیم‌گیری در این خصوص.
• روش‌های حسابرسی اجرا شده برای ارزیابی کفایت کار واحد حسابرسی داخلی.
• در صورت استفاده از کمک مستقیم حسابرسان داخلی:
• ارزیابی تهدیدهای بی‌طرفی و صلاحیت حسابرسان داخلی.
• مبنای تصمیم‌گیری در خصوص ماهیت و میزان کار ارجاع شده.
• نام شخص بررسی‌کننده، تاریخ و میزان بررسی طبق استاندارد 230.
• موافقت‌نامه‌های مکتوب و کاربرگ‌های تهیه شده توسط حسابرسان داخلی.

توضیحات کاربردی

تعریف و اهداف واحد حسابرسی داخلی

واحد حسابرسی داخلی بخشی است که فعالیت‌های اطمینان‌بخشی و مشاوره‌ای برای ارزیابی و بهبود اثربخشی فرآیندهای راهبری، مدیریت ریسک و کنترل‌های داخلی انجام می‌دهد. این فعالیت‌ها شامل موارد زیر است:

• ارزیابی فرآیندهای راهبری از جمله اخلاقیات، ارزش‌ها، مدیریت عملکرد و پاسخگویی.
• شناسایی و ارزیابی ریسک‌های بااهمیت و کمک به بهبود مدیریت ریسک و کنترل‌های داخلی.
• کشف تقلب و اجرای روش‌های مرتبط.
• ارزیابی کنترل‌های داخلی و ارائه پیشنهادات بهبود.
• بررسی اطلاعات مالی و عملیاتی، شامل آزمون جزئیات معاملات و مانده حساب‌ها.
• ارزیابی کارایی، اثربخشی و صرفه اقتصادی فعالیت‌های عملیاتی.
• بررسی رعایت قوانین، مقررات و سیاست‌های داخلی و خارجی.

تعیین امکان استفاده از کار واحد حسابرسی داخلی

حسابرس مستقل باید با استفاده از قضاوت حرفه‌ای موارد زیر را بررسی کند:

• بی‌طرفی: جایگاه سازمانی، حوزه اختیارات، پاسخگویی به ارکان راهبری، عدم تضاد منافع و نظارت کافی ارکان راهبری.
• صلاحیت: منابع کافی، سیاست‌های استخدام و آموزش، مهارت و دانش لازم، عضویت در نهادهای حرفه‌ای و رعایت استانداردهای حرفه‌ای.
• رویکرد منظم و روشمند: وجود روش‌ها و سیاست‌های مستند برای برنامه‌ریزی، اجرا، سرپرستی، بررسی و کنترل کیفیت.

بی‌طرفی و صلاحیت باید مکمل هم باشند و نقص هر یک نمی‌تواند دیگری را جبران کند.

شرایط عدم استفاده از کار واحد حسابرسی داخلی

اگر ریسک‌های مرتبط با کیفیت کار واحد حسابرسی داخلی عمده باشد (مانند بی‌طرفی ناکافی یا صلاحیت پایین)، استفاده از کار این واحد به عنوان شواهد حسابرسی مناسب نخواهد بود.

تعیین ماهیت و میزان کار قابل استفاده

حسابرس مستقل باید بررسی کند آیا ماهیت و دامنه کار واحد حسابرسی داخلی برای طرح کلی و برنامه حسابرسی سودمند است یا خیر. نمونه‌هایی از کار قابل استفاده شامل:

• آزمون اثربخشی کارکرد کنترل‌ها.
• آزمون‌های محتوای با قضاوت محدود.
• نظارت بر شمارش موجودی‌ها.
• ردیابی معاملات در سیستم‌های اطلاعاتی مرتبط با گزارشگری مالی.
• آزمون رعایت الزامات قانونی و مقرراتی.
• حسابرسی یا بررسی اطلاعات مالی واحدهای فرعی غیر عمده گروه.

حسابرس مستقل باید قضاوت‌های عمده مانند ارزیابی ریسک‌ها، کفایت آزمون‌ها، فرض تداوم فعالیت، برآوردهای حسابداری و افشاها را خود انجام دهد.

مذاکره و هماهنگی با واحد حسابرسی داخلی

• مذاکره درباره زمان‌بندی، ماهیت و دامنه کار، سطح اهمیت، روش‌های نمونه‌گیری، مستندسازی و گزارشگری.
• برقراری ارتباط موثر و مستمر برای اطلاع‌رسانی درباره موضوعات مهم، یافته‌ها و گزارش‌های واحد حسابرسی داخلی.
• استفاده از اطلاعات واحد حسابرسی داخلی در تشخیص و ارزیابی خطرهای تحریف بااهمیت و تقلب.

روش‌های ارزیابی کفایت کار واحد حسابرسی داخلی

• اجرای مجدد بخشی از کار توسط حسابرس مستقل برای اعتباربخشی به نتایج بدست آمده.
• پرس و جو از اشخاص ذیربط در واحد حسابرسی داخلی.
• نظارت بر روش‌های اجرا شده و بررسی کاربرگ‌ها و برنامه کاری.
• میزان روش‌های ارزیابی بر اساس نیاز به قضاوت، ریسک تحریف و میزان پشتیبانی از بی‌طرفی و صلاحیت تعیین می‌شود.

تعیین امکان و میزان استفاده از کمک مستقیم حسابرسان داخلی

حسابرس مستقل باید بی‌طرفی و صلاحیت حسابرسان داخلی را ارزیابی کند. عوامل موثر در بی‌طرفی شامل:

• جایگاه سازمانی و سیاست‌های مرتبط.
• روابط خانوادگی، شخصی یا مالی با بخش‌های مرتبط.
• منافع مالی غیر متعارف.

اگر تهدیدهای بی‌طرفی بسیار زیاد باشد و تدابیر ایمنی نتواند آن را کاهش دهد، استفاده از کمک مستقیم ممنوع است.

محدودیت‌های استفاده از کمک مستقیم

• روش‌های نیازمند قضاوت‌های عمده نباید به کمک مستقیم واگذار شوند.
• مذاکره درباره خطرهای تقلب و تعیین روش‌های غیرقابل پیش‌بینی به عهده حسابرس مستقل است.
• مسئولیت کنترل درخواست‌های تاییدیه برون‌سازمانی و ارزیابی نتایج آن بر عهده حسابرس مستقل است.

هدایت، سرپرستی و بررسی کار ارجاع شده

حسابرس مستقل باید هدایت، سرپرستی و بررسی کار حسابرسان داخلی را با دقت انجام دهد و اطمینان حاصل کند که شواهد کافی و مناسبی برای پشتیبانی نتایج به دست آمده فراهم شده است.

این استاندارد چارچوبی جامع و دقیق برای استفاده موثر، ایمن و حرفه‌ای از کار واحد حسابرسی داخلی و کمک مستقیم حسابرسان داخلی فراهم کرده است تا اطمینان حاصل شود که مسئولیت نهایی حسابرسی و کیفیت اظهارنظر حسابرس مستقل حفظ می‌شود.