خلاصهای جامع از استاندارد حسابرسی 2400 بررسی اجمالی مالی
خلاصه جامع استاندارد حسابرسی 2400: بررسي اجمالي صورتهاي مالي
کليات و هدف استاندارد
استاندارد حسابرسی 2400 به منظور تعیین مسئولیتها و راهنماییهای حسابرس در بررسی اجمالی صورتهای مالی تدوین شده است، مخصوصاً زمانی که حسابرس غیر از حسابرس واحد تجاری مسئول انجام بررسی اجمالی باشد. موضوع اصلی این استاندارد، بررسی اجمالی صورتهای مالی است اما با تعدیلات لازم میتواند برای بررسی سایر اطلاعات مالی تاریخی نیز به کار رود.
بررسی اجمالی اطلاعات مالی میان دورهای توسط حسابرس واحد تجاری باید طبق استاندارد 2410 انجام شود.
هدف از بررسی اجمالی صورتهای مالی
هدف از بررسی اجمالی، ارائه اطمینان محدود (سلبي) است که حسابرس بر اساس رسیدگیهایی محدودتر از حسابرسی انجام میدهد و تمام شواهد کافی برای حسابرسی کامل را فراهم نمیکند. در این بررسی، حسابرس اظهار میکند که هیچ مورد با اهمیتی دال بر انحراف از استانداردهای حسابداری مشاهده نکرده است.
اصول کلی حاکم بر بررسی اجمالی
- رعایت آیین رفتار حرفهای شامل استقلال، درستکاری، بیطرفی، صلاحیت و مراقبت حرفهای، رازداری و اصول حرفهای مرتبط
- اجرای بررسی اجمالی بر اساس این استاندارد با تردید حرفهای و برنامهریزی و اجرای مناسب
- جمعآوری شواهد کافی و قابل قبول عمدتاً از طریق پرسوجو و روشهای تحلیلی برای رسیدن به نتیجه معقول
دامنه بررسی اجمالی صورتهای مالی
دامنه کار شامل مجموعهای از روشها است که در شرایط موجود برای دستیابی به هدف بررسی اجمالی ضروری است. حسابرس باید روشهای لازم را مطابق با استانداردهای حسابرسی، قوانین، مقررات و شرایط قرارداد تعیین نماید.
اطمینان محدود (سلبي)
حسابرس از طریق بررسی اجمالی، در سطح محدودی اطمینان میدهد که صورتهای مالی مورد بررسی، از تحریف با اهمیت عاری هستند. این اطمینان به شکل منفی (سلبي) بیان میشود.
نکات اساسی قرارداد بررسی اجمالی
- توافق حسابرس و صاحبکار بر شرایط قرارداد باید به صورت مستند و مکتوب باشد.
- قرارداد کمک به برنامهریزی کار و مشخص کردن محدوده مسئولیتها، هدف، دامنه کار، دسترسی به اسناد و شکل گزارش میکند.
- موارد مهم قرارداد شامل هدف بررسی، مسئولیت مدیریت، دامنه کار، دسترسی حسابرس به اسناد، شکل گزارش و تصریح به محدودیتهای بررسی اجمالی (عدم کشف تقلب و تخلفات و تفاوت با حسابرسی کامل).
- نمونه قرارداد در پیوست 1 ارائه شده است.
برنامهریزی بررسی اجمالی
- برنامهریزی کار باید به گونهای باشد که اجرای موثر آن تضمین شود.
- حسابرس باید شناخت کافی از نوع فعالیت واحد اقتصادی، ساختار سازمانی، سیستمهای حسابداری، عملیات و ماهیت داراییها و بدهیها کسب یا بهروزرسانی کند.
- شناخت از محصولات، خطوط تولید، محل کارگاهها و اشخاص وابسته برای طراحی پرسوجوهای منطقی و روشهای مناسب ضروری است.
خدمات انجام شده توسط دیگران
حسابرس باید اطمینان حاصل کند که نتایج کار سایر حسابرسان یا کارشناسان برای هدف بررسی اجمالی مناسب است.
مستندسازی
موضوعات مهم در جمعآوری شواهد برای پشتیبانی گزارش بررسی اجمالی باید مستندسازی شود.
روشها و شواهد در بررسی اجمالی
- حسابرس باید با استفاده از قضاوت حرفهای، نوع، زمانبندی و حدود اجرای روشهای بررسی اجمالی را تعیین کند.
- موارد موثر در قضاوت شامل شناخت از حسابرسی یا بررسی اجمالیهای گذشته، شناخت فعالیت واحد، سیستمهای حسابداری، اهمیت اقلام مالی و قضاوتهای مدیریت است.
- حسابرس باید همانند حسابرسی به موضوع اهمیت توجه کند اما باید بداند احتمال کشف نشدن تحریفها در بررسی اجمالی بیشتر است.
- روشهای معمول شامل:
- کسب شناخت از عملیات تجاری و صنعت
- پرسوجو درباره اصول و رویههای حسابداری
- پرسوجو درباره ثبت و افشای معاملات
- روشهای تحلیلی برای شناسایی روابط و اقلام غیرعادی شامل مقایسه با دورههای گذشته، بودجهها و معیارهای صنعت
- بررسی مصوبات مجامع عمومی، هیئت مدیره و کمیتهها
- مطالعه صورتهای مالی برای تشخیص انطباق با مبنای حسابداری
- دریافت گزارش سایر حسابرسان در صورت نیاز
- پرسوجو از مسئولین مالی در مورد ثبت معاملات و تغییرات
- دریافت تاییدیه مدیران
- نمونه روشهای تفصیلی در پیوست 2 ارائه شده است.
- حسابرس باید درباره رویدادهای پس از تاریخ ترازنامه که ممکن است نیاز به تعدیل یا افشا داشته باشند نیز پرسوجو کند.
- اگر شواهد حاکی از تحریف با اهمیت باشد، حسابرس باید روشهای اضافی اجرا یا دامنه بررسی را گسترش دهد.
نتیجهگیری و گزارشگری
- در گزارش بررسی اجمالی باید به صراحت اظهار اطمینان محدود شود.
- حسابرس باید نتایج شواهد گردآوری شده را مرور و ارزیابی نماید و نشانههای عدم ارائه مطلوب صورتهای مالی را بررسی کند.
- در گزارش باید دامنه کار توضیح داده شود تا استفادهکننده به نوع و ماهیت کار انجام شده آگاهی یابد.
- گزارش به صورت زیر اجزاء اصلی را دارد:
- نمونه گزارشهای استاندارد و تعدیل شده در پیوستهای 3 و 4 ارائه شدهاند.
- گزارش باید یکی از موارد زیر را شامل شود:
- اطلاع از عدم وجود تحریف با اهمیت
- بیان موارد عدم رعایت استانداردهای حسابداری همراه با آثار مالی و اظهار نظر مشروط یا مردود در چارچوب اطمینان محدود
- توصیف محدودیتهای دامنه رسیدگی و اثر آن بر اظهار نظر
| جزء گزارش | توضیحات |
|---|---|
| عنوان | شامل استقلال حسابرس (مثلاً: گزارش بررسی اجمالی حسابرس مستقل) |
| مخاطب گزارش | اشخاص دریافتکننده گزارش |
| بند مقدمه | تعیین صورتهای مالی مورد بررسی و مسئولیت مدیریت و حسابرس |
| بند دامنه رسیدگی | توصیف روشهای مورد استفاده، اشاره به استاندارد مربوط، تاکید بر محدودیت روشها و عدم اظهار نظر حسابرسی |
| اظهار اطمینان محدود | بیان نتیجه بررسی |
| تاریخ گزارش | تاریخ تکمیل کار که نشاندهنده رسیدگی تا آن زمان است |
| نشانی حسابرس | اطلاعات تماس حسابرس |
| امضای حسابرس | امضاء و تایید نهایی گزارش |
تاریخ اجرا
این استاندارد برای بررسی اجمالی صورتهای مالی با دوره مالی آغازشده از اول فروردین 1378 و پس از آن لازمالاجرا است.
پیوستها
پیوست 1: نمونه قرارداد بررسی اجمالی صورتهای مالی
- مشخصات طرفین قرارداد و موضوع آن: بررسی اجمالی صورتهای مالی با هدف اظهارنظر اطمینان محدود
- تعهدات حسابرس: انجام کار بر اساس استاندارد، عدم انجام حسابرسی کامل، اظهارنظر در چارچوب اطمینان محدود، عدم اتکا به بررسی اجمالی برای کشف اشتباهات یا تخلفات
- تعهدات واحد مورد بررسی: تهیه و ارائه صورتهای مالی تایید شده، ارائه اسناد و مدارک لازم، همکاری کارکنان، فراهمکردن امکانات و پرداخت حقالزحمه
- حقالزحمه بر اساس مدت کارکرد حسابرسان تعیین میشود و شامل هزینههای مستقیم و سربار است
- اعتبار قرارداد و روش حل اختلاف طرفین نیز تعیین شده است
پیوست 2: نمونه تفصیلی روشهای مورد استفاده در بررسی اجمالی صورتهای مالی
این پیوست نمونهای از روشهای مختلف پرسوجو و روشهای تحلیلی ارائه میدهد که حسابرس میتواند بر اساس قضاوت حرفهای خود استفاده کند. برخی از نکات کلیدی عبارتند از:
- کسب شناخت کامل از فعالیتهای تجاری، سیستمهای حسابداری و صورتهای مالی
- بررسی تراز آزمایشی و صورتهای مالی دورههای گذشته و تغییرات مهم
- ارزیابی رويههای حسابداری از نظر انطباق با استانداردها و یکنواختی در کاربرد
- مطالعه صورتجلسات مجامع عمومی، هیئت مدیره، کمیتهها و پرسوجو درباره مصوبات تاثیرگذار
- بررسی معاملات با اشخاص وابسته، بدهیهای احتمالی، سرمایهگذاریها، داراییهای ثابت، پیشپرداختها و سایر داراییها و بدهیها
- بررسی موجودی مواد و کالا، نحوه شمارش، ارزشگذاری و تغییرات آن
- ارزیابی وضعیت وجوه نقد، مطالبات و بدهیها و تحلیل نوسانات و روندهای مالی
- بررسی رویدادهای پس از تاریخ ترازنامه، دعاوی حقوقی، حقوق صاحبان سرمایه و عملیات دوره
پیوست 3: نمونه گزارش استاندارد بررسی اجمالی صورتهای مالی
نمونه گزارش شامل موارد زیر است:
- معرفی صورتهای مالی مورد بررسی و مسئولیت مدیریت و حسابرس
- بیان اینکه بررسی اجمالی براساس استاندارد مربوط انجام شده و شامل پرسوجو و روشهای تحلیلی است
- تاکید بر محدود بودن دامنه بررسی و عدم ارائه نظر حسابرسی حرفهای
- اظهار اطمینان محدود مبنی بر عدم مشاهده تحریف با اهمیت در صورتهای مالی
پیوست 4: نمونههایی از گزارشهای تعدیلشده بررسی اجمالی صورتهای مالی
نمونههایی از گزارشهای زیر ارائه شده است:
- نظر مشروط به دلیل انحراف از استانداردهای حسابداری: گزارش موارد انحراف از استانداردها، تعیین آثار مالی آنها، و بیان اینکه به استثنای این موارد، صورتهای مالی مطلوب ارائه شدهاند.
- نظر مردود به دلیل انحراف اساسی از استانداردهای حسابداری: تشریح موارد مهم انحراف، اثرات مالی قابل توجه و اعلام اینکه صورتهای مالی به نحو مطلوب ارائه نشدهاند.
نتیجهگیری
استاندارد حسابرسی 2400 چارچوبی مشخص برای انجام بررسی اجمالی صورتهای مالی فراهم میکند که با هدف تامین اطمینان محدود و به دور از دامنه کامل حسابرسی صورت میگیرد. این استاندارد تاکید دارد که بررسی اجمالی محدود به پرسوجو و روشهای تحلیلی است و نمیتواند جایگزین حسابرسی کامل باشد. حسابرس باید قرارداد روشنی با مدیریت داشته باشد، برنامهریزی دقیق انجام دهد، شواهد کافی و قابل قبولی جمعآوری کند و گزارش خود را مطابق با معیارهای تعیین شده ارائه نماید. نمونه قراردادها، روشها و گزارشهای استاندارد و تعدیلشده در پیوستها ارائه شدهاند تا راهنمایی عملی مناسبی برای اجرا باشد.