خلاصهای جامع از استاندارد حسابرسی 220 و کنترل کیفیت
استاندارد حسابرسی 220: کنترل کیفیت در حسابرسی اطلاعات مالی تاریخی
کلیات و هدف استاندارد
هدف این استاندارد، ارائه راهنماییهای لازم درباره مسئولیتهای کارکنان مؤسسه حسابرسی در زمینه روشهای کنترل کیفیت حسابرسی اطلاعات مالی تاریخی، از جمله حسابرسی صورتهای مالی است. این استاندارد باید همراه با استاندارد حسابرسی 200 و بخشهای “الف” و “ب” آیین رفتار حرفهای مطالعه شود.
هر مؤسسه حسابرسی موظف است سیستم کنترل کیفیتی طراحی کند که اطمینان معقول از رعایت الزامات استانداردهای حرفهای، قانونی و مقرراتی و همچنین صدور گزارشهای حسابرسی مناسب شرایط موجود فراهم گردد.
تعاریف کلیدی
- مدیر مسئول کار: شریکی یا فردی دارای مجوز حرفهای که مسئول اجرای کار حسابرسی و صدور گزارش حسابرسی است.
- بررسی کنترل کیفیت کار حسابرسی: فرایندی برای ارزیابی بیطرفانه قضاوتهای عمده گروه حسابرسی قبل از صدور گزارش.
- بررسیکننده کنترل کیفیت: فرد یا گروهی با تجربه و اختیار کافی برای ارزیابی بیطرفانه قضاوتهای گروه حسابرسی.
- گروه حسابرسی: همه افراد اجراکننده کار حسابرسی، شامل کارشناسان طرف قرارداد.
- مؤسسه حسابرسی: سازمان یا فردی که مسئول انجام حسابرسی است.
- نظارت: فرآیند بررسی و ارزیابی مستمر سیستم کنترل کیفیت مؤسسه، شامل بازبینی نمونهای از کارهای تکمیل شده.
- شریک: عضو جامعه حسابداران رسمی ایران که مسئولیت تضامنی در مقابل فعالیتهای مؤسسه دارد.
- کارکنان: شرکا و سایر افراد حرفهای مؤسسه، شامل کارشناسان استخدام شده.
- استانداردهای حرفهای: استانداردهای حسابرسی و الزامات اخلاقی مندرج در آیین رفتار حرفهای.
- اطمینان معقول: سطح اطمینان بالا ولی نه مطلق.
- فرد برونسازمانی واجد شرایط: فردی خارج از مؤسسه با صلاحیت و توانایی معادل مدیر مسئول کار.
مسئولیتهای مرتبط با کیفیت حسابرسی
مدیر مسئول کار باید مسئولیت کیفیت هر کار حسابرسی محول شده را بر عهده گیرد و در تمام مراحل، الگویی برای اعضای گروه درباره کیفیت حسابرسی ارائه کند. این الگو بر اهمیت رعایت استانداردها، سیاستها و روشهای کنترل کیفیت مؤسسه، و صدور گزارش مناسب تأکید دارد.
الزامات اخلاقی
مدیر مسئول کار باید رعایت اصول اساسی اخلاق حرفهای توسط اعضای گروه را ارزیابی کند و نسبت به هرگونه عدم رعایت هشیار باشد. اصول اخلاق حرفهای شامل:
- درستکاری
- بیطرفی
- صلاحیت و مراقبت حرفهای
- رازداری
- رفتار حرفهای
در صورت شناسایی عدم رعایت، مدیر مسئول باید با افراد ذیصلاح مؤسسه مشورت کرده و اقدامات لازم را مستند و اجرا کند.
استقلال در حسابرسی
مدیر مسئول کار باید نتیجهگیری درباره رعایت یا عدم رعایت الزامات استقلال را انجام دهد. برای این منظور باید:
- اطلاعات لازم را از مؤسسه برای شناسایی تهدیدات استقلال کسب کند.
- هر گونه تخطی از سیاستهای استقلال را ارزیابی نماید.
- اقدامات لازم برای رفع یا کاهش تهدیدات به سطح قابل قبول را انجام دهد.
- نتایج و مذاکرات مربوط را مستند کند.
اگر تهدیدی وجود داشته باشد که نتوان آن را رفع کرد، مدیر مسئول باید با افراد ذیصلاح مشورت و نتیجه را مستند کند.
پذیرش و تداوم رابطه با صاحبکار و کارهای حسابرسی ویژه
مدیر مسئول باید اطمینان حاصل کند که فرآیندهای مناسبی برای پذیرش و ادامه رابطه با صاحبکار و انجام حسابرسیهای ویژه اجرا شده و نتایج آن مستند است. ارزیابی موارد زیر ضروری است:
- صداقت مالکان عمده، هیئت مدیره و مدیران اجرایی اصلی
- صلاحیت و توانایی گروه حسابرسی از نظر زمان و منابع
- امکان رعایت الزامات اخلاقی از سوی مؤسسه و گروه حسابرسی
در صورت شناسایی مسائل، مشورتهای لازم انجام و مستند میشود. همچنین تصمیمگیری درباره تداوم رابطه باید مسائل عمده در جریان حسابرسی جاری یا قبلی را در نظر گیرد.
تعیین گروه حسابرسی
مدیر مسئول کار باید اطمینان حاصل کند که گروه حسابرسی توانایی، صلاحیت و زمان لازم برای انجام کار را دارد و میتواند گزارش مناسب صادر کند. تواناییهای مورد انتظار شامل:
- شناخت و تجربه عملی در زمینه مشابه
- آشنایی با استانداردهای حرفهای، قانونی و مقرراتی
- دانش فنی مناسب، از جمله فناوری اطلاعات مرتبط
- آشنایی با صنعت مربوط به صاحبکار
- توانایی اعمال قضاوت حرفهای
- آشنایی با سیاستها و روشهای کنترل کیفیت مؤسسه
انجام کار حسابرسی
مدیر مسئول کار مسئول هدایت، سرپرستی و اجرای کار حسابرسی طبق الزامات استانداردهای حرفهای و مقررات است. او باید اعضای گروه را از موارد زیر آگاه کند:
- مسئولیتهای هر عضو
- ماهیت فعالیت تجاری واحد مورد رسیدگی
- موضوعات مرتبط با خطر
- مشکلات احتمالی
- رویکرد تفصیلی انجام کار
اعضای گروه باید بیطرفی، تردید حرفهای و مراقبت لازم را در انجام وظایف خود رعایت کنند. آموزش و کار تیمی برای کمک به اعضای کمتجربه ضروری است.
سرپرستی و بررسی کار
سرپرستی شامل:
- پیگیری پیشرفت کار حسابرسی
- ارزیابی صلاحیت و توانایی اعضای گروه
- شناخت وظایف محوله و اجرای آنها طبق برنامه
- توجه به مسائل عمده و تنظیم رویکردها
- شناسایی نیاز به مشورت یا بررسی بیشتر توسط اعضای با تجربهتر
بررسی کار توسط اعضای با تجربهتر، از جمله مدیر مسئول، شامل ارزیابی موارد زیر است:
- انجام کار طبق استانداردهای حرفهای و مقررات
- شناسایی موضوعات عمده نیازمند بررسی بیشتر
- مستندسازی و اجرای مشورتهای لازم
- تجدید نظر در روشها و زمانبندیهای کاری در صورت نیاز
- کافی و مناسب بودن شواهد برای گزارش حسابرس
- دستیابی به اهداف روشهای حسابرسی
مدیر مسئول باید پیش از صدور گزارش، اطمینان یابد شواهد کافی و مناسب جمعآوری شده است و بررسیها به موقع و در مراحل مناسب انجام شده و مسائل حاد حل شدهاند.
در صورت تغییر مدیر مسئول در حین کار، مدیر جدید وظیفه دارد کارهای انجام شده را بازبینی کند و اطمینان حاصل نماید که کارها طبق الزامات استانداردها پیش رفته است.
در صورت وجود بیش از یک مدیر مسئول، مسئولیتها و درک آنها توسط اعضای گروه باید روشن باشد.
مشاوره و حل اختلاف نظر
مدیر مسئول باید مسئولیت انجام مشورتهای مناسب در موضوعات پیچیده و بحثبرانگیز را به عهده گیرد و اطمینان حاصل کند که مشورتها مستند و تأیید شدهاند و نتایج آنها اجرا میشود.
مشورت اثربخش مستلزم اطلاع کامل کارشناسان داخلی یا خارجی از حقایق مرتبط است. در صورت نیاز، از خدمات سایر مؤسسات و مراجع حرفهای یا قانونی میتوان استفاده کرد.
مستندسازی مشورتها باید به گونهای باشد که شامل موارد زیر باشد:
- موضوع مشورت
- نتایج و تصمیمات اتخاذ شده و مبنای آنها
- نحوه اجرای تصمیمات
در صورت اختلاف نظر بین اعضای گروه یا با مشاور، باید طبق سیاستها و روشهای مؤسسه عمل شود. اعضا میتوانند بدون نگرانی از پیامد، اختلافات را به مدیر مسئول یا افراد ذیربط گزارش کنند.
بررسی کنترل کیفیت کار حسابرسی
برای حسابرسی صورتهای مالی شرکتهایی که اوراق بهادار آنها به عموم عرضه شده، مدیر مسئول باید:
- بررسیکننده کنترل کیفیت را تعیین کند.
- موضوعات عمده حسابرسی و یافتههای بررسی کنترل کیفیت را با وی مطرح کند.
- تا تکمیل بررسی، گزارش حسابرس را صادر نکند.
در سایر حسابرسیها، الزامات مشابه در خصوص تعیین و تعامل با بررسیکننده کنترل کیفیت اعمال میشود.
بررسی کنترل کیفیت شامل ارزیابی بیطرفانه قضاوتهای عمده و نتایج به دست آمده است و معمولاً شامل گفتگو با مدیر مسئول، بررسی اطلاعات مالی و مستندات حسابرسی منتخب است.
سطح رسیدگی به پیچیدگی و خطرهای کار بستگی دارد. انجام بررسی کنترل کیفیت، مسئولیت مدیر مسئول را کاهش نمیدهد.
ویژگیهای مهم بررسی کنترل کیفیت در حسابرسی شرکتهای عمومی شامل موارد زیر است:
- ارزیابی استقلال مؤسسه در رابطه با هر کار حسابرسی
- شناسایی و مدیریت خطرهای عمده حسابرسی و تقلب (مطابق استانداردهای 315 و 330)
- بررسی قضاوتهای مهم، به ویژه در ارتباط با اهمیت و خطرهای عمده
- مشورتهای مناسب در موضوعات پیچیده و اختلاف نظرها و مستندسازی نتایج
- ارزیابی اهمیت و نحوه حل تحریفهای اصلاح شده و نشده
- اطلاعرسانی لازم به مدیران اجرایی، هیئت مدیره و مراجع قانونی در صورت نیاز
- اطمینان از مستند بودن قضاوتهای عمده و پشتیبانی نتایج
- مناسب بودن گزارش حسابرس برای صدور
در حسابرسی اطلاعات مالی تاریخی غیر از شرکتهای عمومی، برخی یا همه این موارد ممکن است اعمال شود.
نظارت بر سیستم کنترل کیفیت
مؤسسه موظف است سیاستها و روشهای لازم برای کسب اطمینان معقول از اثربخشی سیستم کنترل کیفیت و اجرای آن در عمل را برقرار نماید. مدیر مسئول باید نتایج فرایند نظارت مؤسسه را بررسی کند و موارد زیر را ارزیابی نماید:
- احتمال تأثیر نارساییهای شناسایی شده بر کار حسابرسی
- کفایت معیارهای بهکار رفته برای اصلاح شرایط در حسابرسی مربوطه
یک نارسایی در سیستم کنترل کیفیت لزوماً به معنای نقص در انجام حسابرسی یا نامناسب بودن گزارش حسابرس نیست.
تاریخ اجرا
این استاندارد از تاریخ 1 فروردین 1386 برای حسابرسی صورتهای مالی دورههای مالی آغاز شده پس از این تاریخ لازمالاجرا است.