خلاصه‌ای جامع از استاندارد حسابداری 36: ابزارهای مالی و ارائه

استاندارد حسابداری 36: ابزارهای مالی – ارائه

هدف از استاندارد حسابداری 36، تعیین اصولی برای ارائه ابزارهای مالی به عنوان بدهی یا حقوق مالکانه و تهاتر دارایی‌های مالی و بدهی‌های مالی است. این استاندارد به طبقه‌بندی ابزارهای مالی از دیدگاه ناشر به دارایی‌های مالی، بدهی‌های مالی و ابزارهای مالکانه، طبقه‌بندی درآمد مالی و هزینه مالی، سود تقسیمی، زیان‌ها و سودهای مربوط، و شرایط تهاتر یا عدم تهاتر دارایی‌های مالی و بدهی‌های مالی می‌پردازد.

دامنه کاربرد

• استاندارد بر تمام واحدهای تجاری اعمال می‌شود، اما مواردی مانند منافع در واحدهای تجاری فرعی، حقوق و تعهدات کارفرمایان در طرح‌های مزایای کارکنان، قراردادهای بیمه و ابزارهای مالی با ویژگی‌های خاص از آن مستثنی هستند.

تعاريف

• ابزار مالی: قراردادی که برای یک واحد تجاری دارایی مالی و برای واحد تجاری دیگر بدهی مالی یا ابزار مالکانه ایجاد می‌کند.
• دارایی مالی: هر دارایی که یکی از موارد زیر باشد: نقد، ابزار مالکانه واحد تجاری دیگر، حق قراردادی برای دریافت نقد یا دارایی مالی دیگر از واحد تجاری دیگر.
• بدهی مالی: هر بدهی که تعهد قراردادی برای تحویل نقد یا دارایی مالی دیگر به واحد تجاری دیگر یا مبادله دارایی‌های مالی با واحد تجاری دیگر در شرایط نامطلوب باشد.
• ابزار مالکانه: قراردادی که نشان‌دهنده منافع باقیمانده در دارایی‌های واحد تجاری پس از کسر تمام بدهی‌های آن است.

ارائه

در زمان شناخت اولیه، ناشر ابزار مالی باید ابزار یا اجزای آن را بر اساس ماهیت توافق قراردادی و تعاریف بدهی مالی، دارایی مالی و ابزار مالکانه، به عنوان بدهی مالی، دارایی مالی یا ابزار مالکانه طبقه‌بندی کند.

ابزارهای قابل فروش به ناشر

• ابزار مالی قابل فروش به ناشر، تعهد قراردادی ناشر برای بازخرید آن ابزار در ازای نقد یا دارایی مالی دیگر است. به عنوان یک استثنا بر تعریف بدهی مالی، ابزاری که دربرگیرنده چنین تعهدی باشد، به عنوان ابزار مالکانه طبقه‌بندی می‌شود اگر تمام ویژگی‌های خاص را داشته باشد.

شرایط تسویه احتمالی

ابزار مالی ممکن است در صورت وقوع یا عدم وقوع رویداد‌های آتی نامطمئن واحد تجاری را به تحویل نقد یا دارایی مالی دیگر ملزم کند. ناشر این ابزار، حق بی‌قید و شرط برای اجتناب از تحویل نقد یا دارایی مالی دیگر را ندارد. بنابراین، این ابزار، بدهی مالی ناشر است مگر اینکه شرایط خاصی احراز شود.

اختیارهای تسویه

زمانی که ابزار مالی مشتقه، به یک طرف قرارداد در مورد نحوه تسویه اختیار می‌دهد، آن ابزار دارایی مالی یا بدهی مالی محسوب می‌شود، مگر اینکه تمام گزینه‌های تسویه منجر به این شود که آن ابزار، مالکانه تلقی گردد.

ابزارهای مالی مرکب

ناشر یک ابزار مالی غیرمشتقه باید شرایط ابزار مالی را از نظر وجود هر دو جزء بدهی و حقوق مالکانه ارزیابی کند. این اجزا باید بطور جداگانه به عنوان بدهی‌های مالی، دارایی‌های مالی یا ابزارهای مالکانه طبقه‌بندی شوند.

سهام خزانه

در صورتی که واحد تجاری ابزارهای مالکانه خود را بازخرید کند، این ابزارها (سهام خزانه) باید از حقوق مالکانه کسر شود. در زمان خرید، فروش، انتشار یا ابطال ابزارهای مالکانه خود واحد تجاری، نباید هیچ سود یا زیانی در صورت سود و زیان شناسایی شود.

درآمد یا هزینه مالی، سود تقسیمی، سودها و زیان‌ها

درآمد یا هزینه مالی، سود تقسیمی، سودها و زیان‌های مربوط به یک ابزار مالی یا جزئی که بدهی مالی محسوب می‌شود، باید به عنوان درآمد یا هزینه، در صورت سود و زیان شناسایی شود. توزیع منابع بین دارندگان ابزار مالکانه، باید بطور مستقیم در حقوق مالکانه شناسایی گردد.

تهاتر دارایی مالی و بدهی مالی

دارایی مالی و بدهی مالی تنها زمانی باید تهاتر شود و به صورت مبلغ خالص در صورت وضعیت مالی ارائه گردد که واحد تجاری در حال حاضر، حق قانونی برای تهاتر مبالغ شناسایی‌شده داشته باشد و قصد داشته باشد به صورت خالص تسویه کند یا همزمان با نقد کردن دارایی، بدهی را تسویه نماید.

گذار و تاریخ اجرا

• این استاندارد باید با تسری به گذشته بکار گرفته شود.
• الزامات این استاندارد در مورد کلیه صورت‌های مالی که دوره مالی آنها از تاریخ 1/1/1398 و بعد از آن شروع می‌شود، لازم‌الاجرا است.

مطابقت با استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی

با اجرای الزامات این استاندارد، مفاد استاندارد بین‌المللی حسابداری 32 ابزارهای مالی: ارائه نیز رعایت می‌شود.